مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 7 26 2025 10 12 The Position of Imam Ali (AS) in the Eyes of the Naqshbandis: A Case Study of the Fasl Al-Khattab and the Shavahid Al-Nubuvvah جایگاه امام علی (ع) در متون نقشبندی: مطالعه موردی فصل الخطاب و شواهد النبوه 101 132 228093 10.22034/icrs.2025.535718.1363 FA مجتبی سلطانی احمدی دانشیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-6123-8512 زهرا سیافی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران یزدان فرخی دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-0874-4253 Journal Article 2025 08 01 <span lang="EN" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; mso-ansi-language: EN;">In some recent studies, the Naqshbandiyya has been presented as a Sunni Salafi order and as a practical reaction to the growth of Shiite Sufi dynasties such as Nematullahiyya and Kubrawiyya. In this order, special emphasis was placed on Abu Bakr as the head of the Naqshbandiyya lineage, and at least one of the lineages ended with the first caliph. Such a view leads to the conclusion that the position of the first caliph would be higher than that of Imam Ali (a.s.) as the fourth caliph of the Prophet (pbuh). However, an examination of the Naqshbandiyya texts shows the opposite. Therefore, it is necessary to see what was the status of Imam Ali (a.s.) among the early Naqshbandiyya, compared to the first three caliphs? The answer to this question will better acquaint us with the religious tendencies of the Naqshbandiyya order, especially in its early period. To answer this question, the position of Imam Ali (a.s.) in two ancient Naqshbandi books, namely Fasl al-Khattab and Shahid al-Nubawh, was examined. The findings of this research indicate that despite paying great attention to the first caliph, the Naqshbandis never sought to diminish the position of Imam Ali (AS) and, like other dynasties, they insisted on the love of the Ahl al-Bayt (AS), especially Imam Ali (AS), in accordance with the requirements of the times. Therefore, while accepting the principle that one of the factors for the emergence of the Naqshbandiyyah was the reaction against the prosperity of Shiite Sufi sects, the lack of attention paid by this dynasty to Imam Ali (AS) cannot be considered close to historical reality. This research has been conducted using a historical method and a descriptive-analytical approach. در برخی پژوهش های اخیر، نقشبندیه به شکل یک طریقت سنی سلفی و به عنوان عکس العملی در برابر رشد سلسله های صوفی متشیع مانند نعمت اللهیه و کبرویه، معرفی شده است. در این طریقت بر ابوبکر به عنوان سر سلسله نقشبندیه تأکید ویژه ای می شد و دست کم یکی از طرق این سلسله به خلیفه نخست ختم می شد. معنای ضمنی این جابه جایی می تواند چنین باشد که جایگاه خلیفه نخست فراتر از جایگاه امام علی (ع) به عنوان خلیفه چهارم پیامبر (ص) خواهد بود. اما بررسی متون نقشبندیه خلاف این مطلب را نشان می دهد. برای بررسی این موضوع سؤال پژوهش حاضر این است که منزلت امام علی (ع) ـ در مقایسه با سه خلیفه نخست ـ نزد نقشبندیه متقدم چگونه بوده است؟ پاسخ بدین سؤال ما را با گرایشهای مذهبی طریقت نقشبندیه مخصوصاً در دوره نخستین آن بهتر آشنا میکند. برای پاسخ بدین سؤال جایگاه امام علی (ع) در دو کتاب کهن نقشبندیها یعنی فصل الخطاب و شواهد النبوه مورد بررسی قرار گرفت. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که نقشبندی ها علیرغم توجه بسیار به خلیفه نخست، هیچگاه درصدد فروکاستن از جایگاه امام علی (ع) برنیامده و همچون سلسله های دیگر به اقتضای شرایط زمانه بر حبّ اهل بیت (ع) به ویژه امام علی (ع) پا میفشردند. بنابراین در عین پذیرش اصل این موضوع که یکی از عوامل پیدایی نقشبندیه عکسالعمل در برابر رونق فرقه های صوفی متشیع بوده است، در مورد کم توجهی این سلسله نسبت به امام علی (ع) نمی توان آن را نزدیک به واقعیت تاریخی دانست. این پژوهش به روش تاریخی و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته است.

https://mag.mpte.ir/article_228093_1e0fad8410127b441df58710db98c7a8.pdf