مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 7 26 2025 11 22 The Fundamental Causes of the Scientific Decline in the Islamic World and Solutions for Its Resolution in the Thought of Imam Khomeini (RA) علل بنیادین افول علمی جهان اسلام و راهکارهای برون رفت از آن در اندیشه امام خمینی(ره) 76 100 228963 10.22034/icrs.2025.527048.1343 FA خدیجه سلطانی دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی گرایش تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. مرتضی شیرودی دانشیار علوم سیاسی مرکز پژوهشی تمدن‌اسلامی پیامبر اعظم(ص)، قم، ایران. سید روح الله پرهیزکاری استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 05 31 <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-theme-font: major-fareast; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi; color: black; mso-themecolor: text1;">Scientific development has been a significant instrument and factor in the advancement of Islamic civilization. However, from the Middle Ages onward, it encountered obstacles and challenges which, despite the presence of valuable achievements and the nurturing of numerous scholars, led to its decline. Consequently, it failed to provide the necessary grounds for the scientific development of Islamic societies in accordance with the exigencies of the time. Therefore, identifying the causes of this scientific decline is essential for removing the barriers to progress and achieving prosperity and development. This issue has attracted the attention of scholars in the fields of science and civilization, each of whom has examined it from a particular perspective and enumerated various causes for it. Among these, familiarity with the thoughts of Imam Khomeini (RA) can contribute to a better understanding of the fundamental causes of the scientific decline and how to confront them. Thus, employing a descriptive-analytical method, this paper investigates the essential causes of the scientific decline in the Islamic World from his perspective. The findings indicate that Imam Khomeini (RA) considered the role of internal causes—such as a lack of self-belief and the avoidance of reason and intellect—as more significant than external causes in the scientific decline. He enumerated colonialism in its various dimensions (e.g., intellectual, infiltration) among the external causes. Accordingly, he proposed solutions such as scientific self-sufficiency, self-confidence, the alignment of science with Islamic values, and cooperation among scientific centers to overcome this challenge. توسعه‌ی علمی، ابزار و عامل مهمی در اعتلای تمدن‌ اسلامی بوده است، اما از قرونِ ‌میانه، این امر با موانع و مشکلاتی روبرو شد که با وجود دارا بودن دستاوردهای گرانمایه و پرورش اندیشمندان فراوان، دچار افول گشت و نتوانست با توجه به مقتضیات زمان، زمینه‌های لازم جهت توسعه‌ی‌‌علمی جوامع‌اسلامی را فراهم سازد، از اینرو، شناخت علل افول ‌علمی برای رفع موانع پیشرفت و دستیابی به عمران و توسعه، ضروری است. این موضوع، توجه اندیشمندان حوزه‌ی علم و تمدن را به خود جلب کرده و هریک، با رویکردی ویژه، به بررسی آن پرداخته و علل متنوع و متعددی را برای آن را برشمرده‌اند. در این میان، آشنایی با اندیشه‌های امام‌خمینی(ره) می‌تواند به درک بهتر علل بنیادین افول‌علمی و مواجهه و برخورد با آنها کمک نماید، بنابراین، نوشتار حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی به واکاوی علل اساسی افول‌علمی جهان‌اسلام از منظر معظمله می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که امام خمینی(ره) سهم علل ‌درونی از جمله ناخودباوری، عقل و خردگریزی را در افول‌علمی پررنگ‌تر از علل‌بیرونی دانسته و استعمار را در ابعاد مختلف چون فکری، نفوذ و ... به عنوان علل بیرونی برشمرده است، لذا، بر اتخاذ راهحلهایی چون خودکفایی علمی، خودباوری و همراهی علم با ارزش‌های‌اسلامی و همکاری میان مراکز‌‌علمی را برای خروج از این چالش ارائه کرده است.

https://mag.mpte.ir/article_228963_11893c176e703e5348f2fe5e55eca21b.pdf