مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 7 25 2025 09 23 Explaining the most important obstacles and strategies of the British state-building project in Iraq Based on the contents of Gertrude Bell's letters تبیین مهم ترین موانع و راهبردهای پروژة دولت‌سازی بریتانیا در عراق بر اساس مندرجات نامه‌های گرترود بل 110 134 232360 10.22034/icrs.2025.551707.1397 FA ابوالحسن فیاض انوش دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0005-5475-9439 اعظم گنجی هرسینی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 10 07 <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">After World War I, Mesopotamia came into being through a state-building project called Iraq. Gertrude Bell, a British diplomat-officer, was a central figure in advancing this project. <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">Although there were numerous obstacles to this project due to the climatic and cultural diversity in this region, the most important obstacle in this path was the entire population that this government was supposed to rule. <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The Shiites, who were the majority population of the region, were to form the core of the nation that the new government was to rule. Bell's letters show that one of his concerns in advancing this plan was how the residents of the Shiite holy cities in Iraq (Atabat-e-Aliyat) would react to this. <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The main issue of the present study is to explain the understanding and perception of this British agent of the situation of the holy cities of Iraq and how he faced the issues related to these cities in relation to the goals of Britain. In this study, using a descriptive-analytical method, while describing the British state-building project in Iraq, we seek to find out what obstacles Gertrude Bell observed to facilitate the advancement of the goals of Britain in this project and what measures she devised to overcome these obstacles. <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-ascii-theme-font: major-bidi; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-theme-font: major-bidi; mso-bidi-theme-font: major-bidi;">The results of the study show that the "characteristics of Shiite culture" and "long-standing relations between the inhabitants of this region and the people of Iran" were the main obstacles to advancing Britain's goals, and therefore Gertrude Bell's state-building for the future of this region centered around three main strategies: marginalizing Shiites in the government structure, weakening the position of Shiite mujtahids, and cutting off Iranian influence. پس از جنگ جهانی اول، بین‌النهرین در طی یک پروژه دولت‌سازی با عنوان عراق، موجودیت یافت. گرترود بل؛ افسر دیپلمات بریتانیایی، شخصیت محوری در پیشبرد این پروژه بود. گرچه به دلیل تنوع اقلیمی و فرهنگی در این منطقه، موانع متعددی بر سر راه این پروژه بود اما مهمترین مانع در این مسیر، قاطبه مردمیاند که قرار بود این دولت بر آنها حکومت کند. مندرجات نامه‌های بل نشان می‌دهد که از‌ جمله دغدغه‌های او برای پیشبرد این برنامه، نحوه واکنش ساکنان شهرهای مقدس شیعی در عراق (عتبات عالیات) با این موضوع، بوده است. مسأله اصلی پژوهش حاضر، تبیین درک و دریافت این مأمور بریتانیایی از وضعیت شهرهای مقدس عراق و نحوه مواجهه او با مسائل مرتبط با این شهرها در نسبت با اهداف بریتانیا است. در این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی ضمن تشریح پروژه دولت‌سازی بریتانیا در عراق، در پی آنیم که دریابیم گرترود بل برای تسهیل پیشبرد اهداف بریتانیا در این پروژه چه موانعی را رصد کرده و چه تدابیری برای غلبه براین موانع، اندیشیده است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که ویژگی‌های فرهنگ شیعی و روابط دیرینه میان ساکنان این منطقه با مردم ایران از موانع اصلی پیشبرد اهداف بریتانیا بوده است و از اینرو، دولت‌سازی گرترود بل برای آینده این منطقه، حول سه راهبرد اصلی قرار داشته است: به حاشیه راندن شیعیان در ساختار دولت، تضعیف موقعیت مجتهدان شیعه و قطع نفوذ ایرانیان.

https://mag.mpte.ir/article_232360_7c5a2b7ee3f18973f8a79aa1d7824c67.pdf