مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 7 27 2026 04 21 Measuring the Relationship Between Science in Islamic Civilization and Science in Islam: A Critical Analysis of the Claim of Organic Unity in Traditionalist Thought نسبت‌سنجی علم در تمدن اسلامی و علم در اسلام؛ واکاوی انتقادی ادعای وحدت ارگانیک در اندیشه سنت‌گرایی 10 32 232955 10.22034/icrs.2025.536404.1368 FA سید رضا موسوی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. 0009-0004-2976-6365 Journal Article 2025 07 22 <em>The relationship between Islam and science is a strategic issue in the foundation of a new Islamic civilization. One method for examining this relationship is the "Elemental Model," which presents two main perspectives: the "Single-Element" view and the "Dual-Element" view. Proponents of Traditionalism, adopting the Single-Element view, argue that the science realized within Islamic civilization and the concept of science in Islam are not two separate categories but rather share an organic unity.</em><strong> </strong><em>The primary research question of this study is to evaluate the efficacy of this model in demonstrating the convergence between the sciences of Islamic civilization and the concept of science in Islam. Using a descriptive-analytical method and a critical approach, this article elucidates this model and demonstrates that the claim of organic unity within this perspective more closely resembles a synthetic and artificial unity.</em><br><em>The research findings indicate that despite its advantages-such as emphasizing the role of spirituality in science and presenting a holistic worldview-the Single-Element model lacks sufficient historical evidence for its effectiveness and faces challenges in explaining the relationship between empirical sciences and Islamic texts. Furthermore, this model fails to account for the historical fluctuations of Islam's influence on the sciences across different periods of Islamic civilization. Finally, by pointing to the Qur'an's potential in the realms of natural and human sciences, the present research proposes unity as a suggested alternative perspective.</em> <span lang="FA">نسبت اسلام با علم، از جمله مباحث راهبردی در بنیان‌گذاری تمدن نوین اسلامی است. یکی از روش‌های بررسی این رابطه، «الگوی عنصری» است که در آن، دو دیدگاه اصلیِ «تک عنصری» و «دوعنصری» مطرح می‌شود. سنت‌گرایان با اتخاذ دیدگاه تک عنصری، معتقدند علم تحقق یافته در تمدن اسلامی و علم در اسلام، دو مقوله جدا نیستند، بلکه دارای وحدت ارگانیک هستند. مسأله اصلی تحقیق، ارزیابی میزان کارآمدی این الگو در نشان دادن همگرایی علوم تمدن اسلامی با مفهوم علم در اسلام است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد انتقادی، به تبیین این الگو پرداخته و نشان می‌دهد که ادعای وحدت ارگانیک در این دیدگاه بیشتر به یک وحدت ترکیبی و مصنوعی شباهت دارد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که الگوی تک عنصری با وجود مزایایی مانند تأکید بر نقش معنویت در علم و ارائه نگاهی یکپارچه، از شواهد تاریخی کافی برای اثربخشی خود برخوردار نیست و در تبیین رابطه علوم تجربی با متون اسلامی با چالش‌هایی مواجه است. همچنین، این الگو قادر به توضیح نوسانات تاریخی تأثیر اسلام بر علوم در دوره‌های مختلف تمدن اسلامی نیست. در نهایت، پژوهش حاضر با اشاره به ظرفیت‌های قرآن در حوزه علوم طبیعی و انسانی، وحدت نسبی را به عنوان دیدگاه پیشنهادی طرح می‌کند.</span> https://mag.mpte.ir/article_232955_60c71e2c2b5af9d7d24c52c671b71dc3.pdf