مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 مقالات آماده انتشار 2026 02 01 Zakat Rulings and the Re-examination of Social Occupations in the Prophetic Era احکام زکات و بازخوانی مفهوم مشاغل اجتماعی در عصر نبوی 239511 10.22034/icrs.2026.558937.1407 FA مسعود دربه دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0009-2163-9712 خدیجه عالمی گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0000-4170-5718 Journal Article 2025 11 10 Zakat during the Prophet's era constituted a fundamental pillar of the socio-economic structure of Islamic society, with its execution directly tied to the governance system of the community. In the pre-Islamic period, economic activities and professions were primarily driven by individual gain and market forces, lacking any cohesive institutional framework. The revelation of Zakat provided this institutional basis, enabling a re-evaluation of the meaning, value, and purpose of social occupations. The establishment of mechanisms for its collection and distribution, the supervision of wealth, and the creation of roles like Zakat administrators illustrate how Zakat gradually shaped the organization of labor and the economic-social order in early Islam. This study investigates how the ordinances of Zakat, during the Prophet’s time, transformed the pre-Islamic paradigms of work and property through specific mechanisms, leading to a reinterpretation of social roles and a redefinition of economic responsibility in Medinan society. Employing historical description and analysis, the research argues that implementing Zakat within the framework of a "unified community" (Ummah), grounded in the "value of labor" and "stewardship of property," redefined social professions. Consequently, professional conduct was organized not merely around personal profit, but on principles of ethical equity and conditional divine trust. Property rights became contingent upon fulfilling social obligations through the payment of Zakat, thereby integrating individual economic activity into a collective moral and institutional system. This shift marked a decisive departure from the purely individualistic and market-oriented logic prevalent in the pre-Islamic era. زکات در عصر نبوی یکی از مؤلفه‌های بنیادین سامان اقتصادی و اجتماعی جامعه اسلامی نوپدید به‌شمار می‌رفت و اجرای آن در پیوندی مستقیم با شیوه اداره جامعه مدینه و سازمان‌دهی روابط اجتماعی قرار داشت. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در جامعه پیشااسلامی، فعالیت‌های اقتصادی و مشاغل عمدتاً بر پایه منافع فردی و منطق بازار سامان می‌یافت و فاقد چارچوب نهادی مشترک بودند. با تشریع زکات، بستری نهادی فراهم شد که امکان بازخوانی معنا، ارزش و کارکرد مشاغل اجتماعی را مهیا ساخت. شکل‌گیری سازوکارهایی چون جمع‌آوری و توزیع زکات، نظارت بر اموال و تعریف نقش‌هایی همچون عاملان زکات، نشان می‌دهد که زکات در عصر نبوی صرفاً یک حکم عبادی نبود، بلکه به‌تدریج در سامان‌دهی مشاغل و تنظیم نظم اقتصادی–اجتماعی جامعه اسلامی ایفای نقش کرد.در این پژوهش به این مساله پرداخته شده است که احکام زکات در عصر نبوی چگونه و از طریق چه سازوکارهایی توانستند الگوی مسلطِ پیشااسلامیِ کار و مالکیت را دگرگون سازند و به بازخوانی مفهوم مشاغل اجتماعی و بازتعریف مسئولیت اقتصادی در جامعه مدینه بینجامند؟ مدعای تحقیق با کاربست روش توصیف و تحلیل تاریخی نشان می‌دهد؛ اجرای احکام زکات در عصر نبوی، در چارچوب «امت واحده» و با اتکا بر «ارزش کار» و «مالکیت»، به بازتعریف مشاغل اجتماعی انجامید؛ به‌گونه‌ای که کنش شغلی نه بر مبنای سود فردی صرف، بلکه بر پایه انصاف اخلاقی و امانت الهیِ مشروط سامان یافت و حق مالکیت منوط به ایفای تعهد اجتماعی از طریق پرداخت زکات شد.