مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 مقالات آماده انتشار 2026 06 29 Analysis and typology of the influence of Imam Hassan (AS) on the compilation of sectarian jurisprudence based on sources from the first five centuries of the Hijri تحلیل و گونه‌شناسی تاثیر امام حسن(ع) بر تدوین فقه فریقین مبتنی بر منابع پنج قرن نخست هجری 246432 10.22034/icrs.2026.535339.1364 FA محمد جعفری آذر استادیار گروه معارف دانشگاه رازی کرمانشاه سید روح الله پرهیزکاری استادیار دانشگاه معارف اسلامی قم Journal Article 2025 07 21 Although civilization is the product of human activity, the impact of all humans on the formation, development, or decline of civilizations has never been equal. On the other hand, science has always been considered one of the most important indicators of a civilization. Therefore, the degree of influence of individuals on sciences has always been considered . The present article has sought to answer the question, "What was the impact of Imam Hassan VII on the science of jurisprudence based on the sources of the first five centuries of the Hijri?" with a descriptive-analytical method. Throughout the present article, the impact has included the direct impact of Imam Hassan VII during his lifetime and after his lifetime. The motivation for the revival of Islamic civilization with an emphasis on its Shiite interpretation, especially after the formation of the Islamic Revolution in Iran, According to the findings of the research, the impact of Imam Hassan on the science of jurisprudence was identified in the following areas: the impact of Imam Hassan on preserving and disseminating the authentic jurisprudential heritage and tradition of the Messenger of God and the Commander of the Faithful, refining past jurisprudential narrations and correcting their interpretation, opening new windows to the discussion of the reason for the enactment of certain rulings, influencing subsequent Shiite imams and Shiites of later periods in the field of jurisprudence, influencing the field of issuing fatwas, and also the impact of Imam Hassan on the field of jurisprudential foundations. اگرچه تمدن محصول فعالیت انسان‌هاست؛ اما تاثیر همه انسان‌ها بر شکل‌گیری، توسعه یا انحطاط تمدن‌ها، هیچگاه به یک اندازه نبوده است. از دیگرسو، علم همواره از مهمترین شاخصه‌های یک‌ تمدن‌ به حساب آمده است. از همین‌روی همواره میزان تاثیرگذاری افراد بر علوم، یکی از مهمترین شاخصه‌‌ها در اندازه‌گیری تاثیرات ایشان بر تمدن‌ها در حوزه مطالعات تمدنی به حساب آمده است. مقاله حاضر درصدد بوده تا با روشی توصیفی ‌ـ تحلیلی به این سوال که «تاثیر امام حسن7بر علم فقه مبتنی بر منابع پنج قرن نخست هجری چه بوده است؟»، پاسخ دهد. در سراسر نوشتار حاضر، تاثیر شامل اثرگذاری مستقیم امام حسن7در دوره حیات خود و نیز پس از حیات ایشان بوده است. انگیزه احیاء تمدن اسلامی با تاکید بر قرائت شیعی آن بخصوص پس از شکل‌گیری انقلاب اسلامی در ایران، ضرورت بحث از تاثیر معصومان: در این حوزه هم بجهت امکان‌سنجی و هم به جهت نمونه‌یابی به هدف الگوگیری را، اهمیتی دو چندان بخشیده است. تاثیر بر یک علم از جمله علم فقه از جنبه‌های مختلف قابل بررسی بوده که مطابق یافته‌های تحقیق، تاثیر امام حسن7بر علم فقه در حوزه‌های زیر شناسایی گردید؛ تاثیر امام حسن7بر حفظ و انتشار میراث و سنت صحیح فقهی رسول‌خدا9و امیرالمومنین7، پالایش روایات فقهی گذشته و تصحیح برداشت از آنها، گشودن پنجره‌هایی تازه به بحث علت تشریع برخی احکام، تاثیر‌گذاری بر امامان بعدی شیعه:و نیز شیعیان ادوار بعد در حوزه علم فقه، تاثیرگذاری بر حوزه صدور فتوا و نیز تاثیر امام7بر حوزه مبانی فقهی.