مرکز پژوهشی تمدن اسلامی پیامبر اعظم(ص) نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2676-4830 مقالات آماده انتشار 2026 08 08 Studying the position of astronomy in the works of Ibn Vazeh Yaqubi بررسی جایگاه علم نجوم در آثار ابن واضح یعقوبی 250333 10.22034/icrs.2026.580154.1441 FA بهرام امانی چاکلی گروه تاریخ و تمnن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. سیده لیلا تقوی سنگدهی گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. شیما فلاحی گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. Journal Article 2026 05 04 Ahmad ibn Abi Yaqub ibn Zayd al-Yaqubi (d. 284 AH) was a great historian and geographer of the third century AH. The contents of Yaqubi's works on history and geography, especially the book Tarikh al-Yaqubi and Kitab al-Buldan, show that he was interested in studying astronomy books like his contemporaries and had studied famous works of this science.<br><br><br><br>This research aims to answer the question of how much Yaqubi was influenced by the science of astronomy and the science of astrology by examining the two historical and geographical works mentioned in an analytical-descriptive manner. The main issue of the research is to explain the position of astronomy in Yaqubi. The findings of this research show that Yaqubi benefited from the science of Astronomy and Astrology. He was influenced by the Ptolemy Astronomy and the works of astronomers such as Māshā'allāh and Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī.<br><br>, and the book of Yaqubi's History reflects the high frequency of Astronomy and Astrology , and he used astronomical rules in determining horoscopes of Jesus and Muhammad.<br><br>and describing the annual cycles of the caliphate of the caliphs. He also wrote the book of the countries and the division of the regions based on astronomical divisions, paid special attention to mathematical geography, and was influenced by the science of the Astronomy . احمد بن ابی یعقوب بن واضح یعقوبی (م :284ق) مورّخ و جغرافی‌دان بزرگ قرن سوّم هجری _ قمری بود. مضامین آثار یعقوبی در تاریخ و جغرافیا در کتاب تاریخ یعقوبی و کتاب البلدان نشان می‌دهد که او به مطالعه کتابهای نجوم به مانند هم‌عصرانش علاقه‌مند بوده و آثار مشهور این دانش را مطالعه کرده است. این پژوهش بر آن است تا با بررسی دو اثر تاریخی و جغرافیایی ذکر شده به روش توصیفی- تحلیلی به این پرسش پاسخ دهد که یعقوبی تا چه میزان از علم هیئت نجوم و علم احکام نجوم تاثیر پذیرفته است؟ مساله اصلی پژوهش تبیین جایگاه علم نجوم نزد یعقوبی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که یعقوبی از هیئت نجوم و احکام نجوم بهره جسته است. او تحت تأثیر هیئت بطلمیوس و آثار منجمانی مانند ماشاءالله منجم و محمد بن موسی خوارزمی قرار گرفته بود، کتاب تاریخ یعقوبی بیانگر بسامد بالای علم نجوم اعم از علم هیئت و احکام نجوم است ، یعقوبی در تعیین زایچه حضرت عیسی و حضرت محمد، بیان چرخه‌های سالانه خلافت خلفا، میلاد و وفات حاکمان و نیز پیش بینی خلافت خلفااز احکام نجوم بهره‌مند گشته است. او نگارش کتاب البلدان و بخش‌بندی اقلیم‌ها را نیز بر اساس تقسیمات نجومی به انجام رسانده بود، به جغرافیای ریاضی توجه ویژه داشت و تحت تاثیر علم هیئت نجوم قرار داشت.