Scientific Journal 
Science and Civilization in Islam

Scientific Journal Science and Civilization in Islam

Study of the statistics of manuscripts in the library of the Great Mosque of Qom and introduction of their general information

Document Type : Extension

Author
Islamic Studies and Manuscript Researcher, Graduate of Quran and Hadith Sciences, University of Quran and Hadith, Qom, Iran.
10.22034/icrs.2025.536777.1369
Abstract
At the end of his valuable life, Ayatollah Boroujerdi established the public library of the Great Mosque of Qom; after its development in recent decades, good and acceptable public services (with different dimensions) are provided there. Considering the geographical importance of the library of the Great Mosque of Qom and its manuscript repository, as well as the number of lists that have been compiled for this library over the past five decades, it seems appropriate to study and introduce the statistics of manuscripts in the library of the Great Mosque of Qom and their general information; so that those interested in manuscripts and visitors to this library, while familiarizing themselves with the quantity and quality of information on the library's manuscripts, can better benefit from this precious heritage and research facilities there. In the present study, in addition to explaining the following headings: 1- Bibliographical manuscript indexes; 2- Number of manuscripts in the library; 3- Missing copies; 4- General information about the library manuscripts (including: list of authors; list of subjects; list of scribes; date of writing; exquisite manuscripts); It has been concluded that it is necessary to "examine" and recatalog all the manuscripts in the library of the Great Mosque of Qom.
Keywords
Subjects

ابن‌سینا، محمود بن عمر (قرن 10 به بعد). الهیات شفا، مخطوط با شماره 1391، قم، کتابخانه مسجد اعظم قم.
استادی، رضا (1365). ف‍ه‍رس‍ت ن‍س‍خ‍ه‌ه‍ای‌ خ‍طی‌ ک‍ت‍اب‍خ‍ان‍ه‌ م‍س‍ج‍د اع‍ظم‌ ق‍م‌، قم، چاپخانه سلمان فارسی،ج1.
استادی، رضا (1380). «کتابخانه مسجد اعظم، گذشته وحال، در مصاحبه با آیت­الله استادی»، پیام حوزه، پاییز شماره ۳۱، ص 167.
استادی، رضا و دیگران (1388). ف‍ه‍رس‍ت ن‍س‍خ‍ه‌ه‍ای‌ خ‍طی‌ ک‍ت‍اب‍خ‍ان‍ه‌ م‍س‍ج‍د اع‍ظم‌ ق‍م‌ (4 جلد)، قم، دفتر نشر برگزیده،ج1.
استادی، کاظم (1403الف). «مأخذشناسی آثار دربارۀ کتابخانه مسجد اعظم قم و نسخ خطی آن»، مخطوط، قم، کتابخانه حاج شیخ رضا استادی.
استادی، کاظم (1403ب). «تاریخچه و معرفی فهرست‌های نسخ خطی کتابخانه مسجد اعظم قم (آیت­الله بروجردی)»، مخطوط، قم، کتابخانه حاج شیخ رضا استادی.
استادی، کاظم (1403ث).«معرفی و بررسی قدیمی ترین نسخه خطی کتابخانه مسجد اعظم قم (الهیات شفا)»، مخطوط، قم، کتابخانه حاج شیخ رضا استادی.
استادی، کاظم (1403ج). «بررسی وضعیت و معرفی برخی از مفقودات یا مسروقات نسخ خطی کتابخانه مسجد اعظم قم»، مخطوط، قم، کتابخانه حاج شیخ رضا استادی.
بی‌نام (1389). آشنایی با کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی، بروشور30 صفحه، قم، کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی(ره).
بی‌نام (1390). کتابخانه حضرت آیت­الله العظمی بروجردی قدس سره (مسجد اعظم تاسیس ۱۳۴۰ش)، بروشور 18 صفحه، قم، کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی(ره).
بی‌نام (1391). کتابخانه حضرت آیت­­الله­العظمی بروجردی قدس سره (نگاهی به فعالیت‌ها و دستاوردهای کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی، شش ماهه اول سال ۱۳۹۱ش)، بروشور 9 صفحه، قم، کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی(ره).
بی‌نام (1395 الف).گزارش عملکرد پنج‌ساله کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی (1389-1394ش)، 23 صفحه، تکثیر محدود، قم، کتابخانه آیت­الله بروجردی.
بی‌نام (1395ب). کتابخانه حضرت آیت­الله­العظمی بروجردی قدس سره (مسجد اعظم تأسیس ۱۳۴۰ش)، بروشور 18 صفحه، قم، کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی(ره).
بی‌نام (1400). گزارش کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی، بروشور 15 صفحه، قم، کتابخانه آیت­الله بروجردی.
بی‌نام (1389). آشنایی با کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی، بروشور30 صفحه، قم، کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی(ره).
حاج‌‌باقریان، طیبه (1395). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی (مسجد اعظم قم) ذیل جلد چهارم (210 نسخه)، 87 صفحه، قم، بی‌نا (به صورت محدود چاپ دیجیتالی شده است).
حسن‌زاده، صادق (1380). «کتابخانه مسجد اعظم قم، اثری ماندگار»، پیام حوزه، پاییز شماره ۳۱.
حسن‌زاده‌مراغه‌ای، حسین (1392). [نمایه] فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم [جلد 5؛ فهارس و اعلام]، قم، نجفی.
حسینی اشکوری، سید احمد (1384). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مؤسسه آیة الله بروجردی (دفتر اول و دوم)، قم، مجمع ذخائر اسلامی.
خلیلی تبریزی، علی (1380). «صد نسخه نفیس»، پیام حوزه، پاییز شماره ۳۱.
درایتی، مصطفی (1391). فهرستگان نسخه‌های خطی ایران، تهران، کتابخانه ملی،ج30.
راهنورد، اسماعیل (1388). «بیش از شش هزار نسخه خطی در کتابخانه مسجد اعظم قم نگهداری می‌شود»، خبرگزاری رسا، ۲۲ تیر ماه ، کد خبر: ۸۶۰۱.
راهنورد، اسماعیل (1392). «گذری کوتاه بر کتابخانه مسجد اعظم قم»، سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی استان قم.
راهنورد، اسماعیل (1399). «تاریخچه و ظرفیت‌های موجود در کتابخانه مسجد اعظم»، سایت خبرگزاری رسمی حوزه.
راهنورد، اسماعیل و فاطمه عرب‌شیبانی (1396). کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی در یک نگاه، 240 صفحه، قم، تولید و پخش کتاب ارزشمند.
زمخشری، حسین بن عبدالله (958). المفصل فی صنعة الاعراب، مخطوط با شماره 331، قم، کتابخانه مسجد اعظم قم.
صدر، سید حسن (2008). تکملةأمل الآمل، بیروت، دارالمورخ العربی،ج4.
طبرسی، فضل بن حسن (1078). مجمع البیان، مخطوط با شماره 218، قم، کتابخانه مسجد اعظم.
طوسی، محمد بن حسن (972). استبصار فیما اختلف من الاخبار، مخطوط با شماره 185، قم، کتابخانه مسجد اعظم.
علوی‌بروجردی، (1388). «کتابخانه مسجد اعظم؛ گذشته، حال، آینده»، مجله افق حوزه، گفت‌وگو: رمضانعلى عزیزى، 27 خرداد 1388، شماره 233.
قاسمی، سید فرید (1393). مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران 9: محمد رمضانی، 48 صفحه پالتویی، تهران، خانه کتاب.
کجوری، حسین (1358). کتاب های اهدائی از موقوفۀ حسین کجوری هرج فرزند حاج اسماعیل کجوری بسمجد اعظم قم، 42 صفحه، بی‌ج­، بی‌نا.
گروهی از نویسندگان (1379). ‏فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مسجد اعظم قم (40 مجلد نازک رحلی؛ حدود یکصد صفحۀ یک رو)، مخطوط و منتشر نشده.
گروهی از نویسندگان (1395). ‏فهرست موضوعی نسخه‌های خطی کتابخانه آیت­الله­العظمی بروجردی (دوازده مجلد). به کوشش: گروهی از فهرست‌نگاران، مخطوط (منظور، حروفچینی شده) و منتشر نشده.
مهدوی‌صفت، عبدالغنی (1349). دفتر کتب خطی با ترتیب حروف [معرفی حدود847 نسخه]، مخطوط، شماره 4396، قم، کتابخانه مسجد اعظم.
Volume 7, Issue 27
Spring 2026
Pages 156-188

  • Receive Date 03 June 2024
  • Revise Date 10 September 2025
  • Accept Date 28 September 2025