Scientific Journal 
Science and Civilization in Islam

Scientific Journal Science and Civilization in Islam

The Relationship between Contemporary Arab Historiography and the Orientalist Disourse, with Emphasis on the Approach of Jawad Ali

Document Type : Original Article

Authors
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 PhD Student in Islamic History, Alborz Campus, University of Tehran, Tehran, Iran.
10.22034/icrs.2026.592400.1463
Abstract
Since the nineteenth century, Orientalism has exerted a profound influence not only on linguistic and cultural studies but also on the methodologies of Arab historiography, eliciting diverse responses from Arab intellectuals. While some have critiqued it as an instrument of hegemony and a vehicle for the misrepresentation of the Orient, others have sought to incorporate its scholarly achievements into their own research. Within this intellectual landscape, Jawad Ali, one of the most prominent Arab historians, endeavored to provide a more rigorous, objective, and historically grounded account of the Arabs in his seminal works, such as Al-Mufaṣṣal fī Tārīkh al-ʿArab qabl al-Islām (A Detailed History of the Arabs Before Islam) and Tārīkh al-ʿArab fī al-Islām (History of the Arabs in Islam). Drawing upon a descriptive-analytical approach, this article examines the historiography of Jawad Ali. The findings indicate that while Ali was well-versed in Orientalist methodologies and data, he maintained a critical stance toward their reductionist and ideological presuppositions, thereby adopting a nuanced, dual-faceted engagement with Orientalism. By privileging indigenous Islamic and Arabic sources, critically analyzing Western narratives, and developing the concept of istiʿrāb (Arabization/Arabicity), Ali sought to reconstruct Arab history from a more localized and scientific perspective, a contribution that distinguishes him significantly among modern Arab historians.
Keywords
Subjects

الخفاجی، ایمان، (2010)، مورخان عرب و اسلام، دکتر جواد علی به‌مثابه الگو: روش و منابع، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بغداد – دانشکده تربیت ابن رشد
ألطائی، عبدالرحمن، (۲۰۰۸)، قراءات فی التاریخ العربی المعاصر: جواد علی ومدرسته. عمان: دار جریر للنشر.
الظالمی، حامدناصر، (2016)، المورخ الدکتور جواد علی فی الحضاره و التاریخ، دارالفیحا، دارالرافدین و OPVC Publishers.
العامر، محمد بن عبدالله، (۲۰۲۲)، «المدرسة الاستشراقیة الروسیة». مجلة کلیة دار العلوم، 39، صص ۶۳۰‑۶۴۷،doi: 10.21608/mkda.2022.256154
العمری، هناء، (1978)، «گفت‌وگو با جواد علی»، مجله آفاق العربیه.
الکعبی، نصیر، (2011)، ابحاث فی تاریخ قبل الاسلام، الجز الاول، منشورات الجمل، بغداد-بیروت.
ألمشهدانی، محمد جاسم، (۱۹۹۰)، المنهجیة التاریخیة عند الدکتور جواد علی، بغداد: مطبعة المجمع العلمی العراقی.
ألنصیرات، صالح محمد، (۲۰۰۲)، «الانقطاع المعرفی مع الذات». الفکر الإسلامی المعاصر، ۷/۲۸، صص ۵۷‑۱۶، Doi: https://doi.org/10.35632/citj.v7i28.1647
بدوی، عبدالرحمن، (۲۰۰۳)، دائرة المعارف المستشرقین، بیروت.
بروجردی، مهرزاد، (1387)، روشنفگران ایرانی و غرب، سرگذشت نافرجام بومی گرایی، چ 5، تهران، فرزان روز.
جاسم، نافع، (2020)، الدکتور جواد علی و منهجیتهُ فی کتابه التاریخ، جامعه الانبار للعلوم لانسانیه؛ العدد 4(مج 1)، 171-194، doi: 10.37653/juah.2020.171009
جبر، حسین علی، (2016)، «حقیقت عبدالله بن سبأ در پژوهش‌های دکتر جواد علی»، مجله دانشگاه کوفه، ش 26.
زمانی، محمدحسن، (۱۳۸۵)، شرق‌شناسی و اسلام‌شناسی غربیان، قم: بوستان کتاب.
شحاده، جورج، (۲۰۱۲)، المؤرخون العرب المعاصرون ونقد الاستشراق. بیروت: دار الفارابی.
عبدوس، اکبر، مخبر دزفولی، فهیمه و قنبرعلی درودگر، (1403)، رویکرد مستشرقان انگلیسی زبان به رسمیت و رواج مذهب شیعه در ایران صفوی، علم و تمدن در اسلام، س 6، ش 21، صص 34-53، doi: 10.22034/icrs.2024.489410.1307
علی، جواد، (۱۹۶۱)، «دیدگاه‌های خاورشناسان در مورد نگارش تاریخ عرب». مجله آکادمی علمی عراق، ج ۸، صص ۲۴-۲۹.
علی، جواد، (۲۰۰۱)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، چ 4، ۱۰ جلد. بیروت: دار الساقی.
علی، جواد، (۲۰۰۷)، تاریخ الصلاة فی الإسلام، بغداد: الشعاع للنشر والتوزیع.
علی، جواد، (2011 الف)، موارد تاریخ الطبری، فی: ابحاث فی تاریخ قبل الاسلام، الجز الثانی، الدراسه و مراجعه: نصیر الکعبی، الطبعه الاولی، منشورات الجمل، بغداد-بیروت، صص 9-93.
علی، جواد، (2011 ب)، علم ابن الندیم بالیهودیه و النصرانیه، فی: ابحاث فی تاریخ قبل الاسلام، الجز الثانی، الدراسه و مراجعه: نصیر الکعبی، الطبعه الاولی، منشورات الجمل، بغداد-بیروت، صص 301-347.
فیاض انوش، ابوالحسن و اعظم گنجی هرسینی، (1404)، تبیین مهم‌ترین موانع و راهبردهای پروژه دولت سازی بریتانیا در عراق، براساس مندرجات نامه‌های گرترود بل، فصلنامه علم و تمدن در اسلام، س 7، ش 25، صص 110-134، doi:  10.22034/icrs.2025.551707.1397
مطبعی، حمید (۱۹۸۵). «علامه مورخ جواد علی». مجلة بین‌النهرین»، صص ۵۹‑۶۰.
میلز، سارا، (1394)، گفتمان، ترجمه موسسه خط ممتد اندیشه، زیر نظر نرگس حسنلی، چاپ دوم، تهران: نشانه
نولدکه، تئودور، (1358)، تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب خویی، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی.
یعقوب، صالحه، (۲۰۱۵)، «موقف المستشرقین من اللغة العربیة». المجلة العربیة للعلوم الإنسانیة، ۳۳/۱۲۹، صص ۱۱‑۳۸. Doi: https://doi.org/10.34120/ajh.v33i129.2471,
یونس، عمر، (۲۰۲۰)، «عبدالرحمن بدوی والاستشراق». المجلة اللیبیة العالمیة.
Khodaei, Narges, (2009), Eindringen des Orients in den deutschen Sprachraum, Pazuhesh-e Zabanha-ye Khareji, No. 48, Special Issue, German, 55-74.
Volume 8, Issue 29
Summer 2026
Pages 65-82

  • Receive Date 18 July 2026
  • Revise Date 21 August 2026
  • Accept Date 26 August 2026