Scientific Journal 
Science and Civilization in Islam

Scientific Journal Science and Civilization in Islam

A reflection on the concept of Islamic civilization and its definition criteria

Document Type : Original Article

Author
Assistant Professor of History of Islamic Civilization, Department of History of Islamic civilization, Faculty of History,Tradition and Islamic civilization,Al-Mustafa international University,Qom, Iran.
10.22034/icrs.2025.544658.1387
Abstract
The concept and definition of Islamic civilization is among the topics that have been a locus of dispute among scholars, and various definitions have been offered for it. Among these, several main perspectives can be identified: The first perspective, using Islam as its criterion, defines Islamic civilization as a civilization arising from the religion of Islam and its teachings. The second perspective, using Muslims as its criterion, regards Islamic civilization as the civilization of Muslims, which they have realized in historical reality. The third perspective, using the Islamic world as its criterion, considers Islamic civilization to be a civilization formed within the geography of the Islamic world. The present article, employing a descriptive-analytical method and through examining and critiquing the above perspectives, seeks to answer the question of what the main criterion for defining Islamic civilization is. The author’s claim is that the main criterion for defining “Islamic” is “Islam,” and the other two criteria—namely, Muslims and the Islamic world—are subordinate to and dependent on it; because although Muslims have been the creators of Islamic civilization and this civilization has formed within the geography of the Islamic world, Muslims and the Islamic world also derive their meaning by virtue of Islam and, apart from Islam, do not possess an independent identity. What possesses originality and independence is Islam, and Islamic civilization is called Islamic by virtue of it.
Keywords
Subjects

قرآن کریم.
نهج البلاغه.
آیینه­وند، صادق (1391 الف).  نشست علمی بنیاد تمدنی روزآمد بر جوهر تمدن اسلامی، تهران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، برگزار شده در: 8 بهمن 1391.
آیینه­وند، صادق (1391 ب). نشست علمی از قریه تا مدینه، تهران، دانشکده اقتصاد، برگزار شده در: 8 اسفند 1391، منتشر شده در: روزنامه ایران: 10 اسفند.
بابایی، حبیب­الله (1394). «‌عیار و اساس در اسلامی‌بودن تمدن»، نقد و نظر، س 20، ش 4، صص 54-31.
بن نبی، مالک (1992). شروط النّهضه، ترجمة عمر کامل مسقاوی و عبدالصبور شاهین، دمشق، دارالفکر.
بن نبی، مالک (2002). میلاد مجتمع، ترجمة عمر مسقاوی، دمشق، دارالفکر.
بن نبی، مالک (2000). مشکلة ‌الثقافه، ترجمة عمر مسقاوی، دمشق، دارالفکر.
جان­احمدی، فاطمه (1388). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران، نشر معارف.
الجندی، انور (2009). الحضارة فی مفهوم الإسلام، بیروت، دارالانصار.
حضرتی، حسن؛ دهقانی، سید امیرحسن (1395). «متفکران مسلمان و شناسایی تمدن اسلامی»، فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، س 7، ش 24، صص 80-49. DOR: 20.1001.1.22520538.1395.7.24.4.6
حکیمی، محمدرضا (1383). مکتب تفکیک، تهران، دلیل ما.
حلبی، علی­اصغر (1382). تاریخ تمدن در اسلام، تهران، اساطیر.
حنفی، حسن (1379). «‌اندیشه­وتمدن­اسلامی و مباحثی پیرامون­آن­ها»، فصلنامۀ­علوم­انسانی، صص 44-25.
حنفی، حسن (1981). التراث و التجدید؛ موقفنا من­التراث­القدیم، بیروت، دارالتنویرللطبا‌عة والنشر.
خضری، سیداحمدرضا (1395).نشست علمی «تمدن اسلامی یا مسلمانان؛ بحثی انتقادی درباره مفهوم تمدن اسلامی، قابل دسترسی در: https://shafaqna.com/p=742712.
زرین­کوب، عبدالحسین (1376). کارنامه اسلام، تهران، امیر کبیر.
شریعتی، علی (1369). مجموعه آثار، تهران، قلم.
شهیدی، سیدجعفر؛ آیینه­وند، صادق، جان­احمدی، فاطمه (1387). «اقتراحی در باب تاریخ و تمدن اسلامی»، مجله معارف، ش 55، صص 12-5.
فرامرز قراملکی، احد (1390). روش­شناسی مطالعات دینی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
مسقاوی، عمر (1429). مقاربات حول فکر مالک‌بن‌نبی من‌ علی‌ منبر الجزائر، دمشق، دارالفکر.
مهدی­نژاد، سیدرضا (1400). رابطه دین و تمدن در اندیشه متفکران مسلمان، قم، مرکز ترجمه و نشر المصطفی.
نصر، سید حسین (1385). اسلام، مذهب، تاریخ و تمدن، ترجمع عباس گیلوری، تهران، روزبهان.
نصر، سید حسین (1383). اسلام و تنگناهای انسان متجدد، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهرودی.
نصر، سیدحسین (1379). «تأملاتی درباره انسان و آینده تمدن»، ترجمه مرتضی فتحی­زاده، فصلنامه پژوهش­های علوم انسانی، س 1، ش 4، صص 123-112.
نصر، سیدحسین (1384). علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
Volume 8, Issue 29
Summer 2026
Pages 108-128

  • Receive Date 04 September 2025
  • Revise Date 29 October 2025
  • Accept Date 20 November 2025