نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

بررسی منهج فکری مسلمانان از منظر علی سامی النشار

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دکتری جریان های کلامی معاصر، مدرسۀ حکمت و مطالعات ادیان، جامعة المصطفی العالمیة (ص)، قم، ایران.
2 استادیار مدرسۀ حکمت و مطالعات ادیان، جامعة المصطفی العالیمة (ص) قم، ایران.
چکیده
علی‌ سامی النشار دانشمند مصری و از شخصیت‌های مهم اشاعرهٔ معاصر، منهج فکری مسلمانان را به قرآن و سنت برمی‌گرداند. از نظر او حقایق قرآن همهٔ نواحی اندیشهٔ اسلامی، اعم از تجربی و نظری را در برمی‌گیرد؛ به همین دلیل دانشمندان سده‌های نخست اسلامی دارای منهج فکری مستقل بودند و اندیشه‌های بیگانه به‌خصوص منطق و فلسفهٔ یونان را نپذیرفتند. هدف این تحقیق بررسی منهج فکری مسلمانان با ‌روش توصیفی تحلیلی از منظر سامی النشار و چیستی منهج فکری مسلمانان از منظر او، مسئلۀ تحقیق است. دیدگاه آرمان‌گرایانهٔ النشار نسبت به تاریخ اندیشهٔ اسلامی، به معنای قرائت سلفی‌گرایانه از آموزه‌ها و تاریخ اندیشهٔ اسلامی نیست. به باور ایشان پایه‌گذار منطق استقرایی دانشمندان مسلمان بودند که علوم تجربی در بستر آن شکل گرفته است؛ اما غربی‌ها با نقض اصول علمی، آن را به نام خود ثبت کرده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سخنان النشار دربارهٔ پایه‌گذاری منهج فکری و منطق استقرایی به‌وسیلهٔ دانشمندان مسلمان و مخالفتشان با اندیشه و علوم بیگانه، به‌دور از واقع نبوده و منابع آن را تأیید می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of the Intellectual Methodology of Muslims from the Perspective of Ali Sami Al-Nashar

نویسندگان English

Ahmad Ali Vahedizadeh 1
Qasim Javadi 2
1 Ph.D. in Contemporary Theological Currents, School of Hikmat and Religious Studies, Al-Mustafa Al-Alamiya University, Qom, Iran.
2 Assistant Professor at the School of Wisdom and Religious Studies, Al-Mustafa Al-Alimeh University (PBUH), Qom, Iran.
چکیده English

Ali Sami al-Nashar, an Egyptian scientist and one of the important figures of the contemporary Ash'ara, returns the Muslim intellectual system to the Qur'an and the Sunnah. According to him, the truths of the Qur'an include all areas of Islamic thought, both experimental and theoretical; For this reason, the scientists of the first centuries of Islam had an independent way of thinking and did not accept foreign ideas, especially Greek logic and philosophy. The purpose of this research is to investigate the intellectual system of Muslims with a descriptive and analytical method from the perspective of Sami al-Nashar and what is the intellectual system of Muslims from his point of view Al-Nashar's idealistic view of the history of Islamic thought does not mean a Salafist reading of the teachings and history of Islamic thought. According to him, they were the founders of the inductive logic of Muslim scientists, in which experimental sciences were formed; But the westerners have registered it in their name by violating the scientific principles. The findings of this research show that Al-Nashar's words about the establishment of the intellectual method and inductive logic by Muslim scientists and their opposition to foreign thought and science are not far from the truth and the sources confirm it.

کلیدواژه‌ها English

Sami al-Nashar
Muslim intellectual system
Islamic sciences
history of Islamic thought
empiricism
inductive logic
قرآن کریم.
آربری، آرتورجان، (1383)، خدمت و خیانت مترجمان قرآن، ترجمه محمدرسول دریایی، تهران، اندیشۀ اسلامی.
ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1380)، قواعد کلی فلسفی در فلسفهٔ اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ابن مقفع،‌ عبدالله، (1357)، المنطق، به کوشش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: بی‌نا.
جلالی، لطف‌الله، (1400)، اشاعره و ماتریدیه در جهان معاصر، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
رازی، محمد بن عمر، (1986م)، لباب الإشارات، تقدیم و تحقیق احمد حجازی السقا، قاهره: مکتبة کلیات الازهریه.
رازی، محمد بن عمر، (1987م)، المطالب العالیة، تحقیق احمد حجازی السقا، بیروت: دار الکتاب العربی.
رازی، محمد بن عمر، (1992م)، محصّل افکار المتقدمین و المتأخرین، تقدیم و تعلیق سمیح دغیم، بیروت: دارالفکر اللبنانی.
رازی، محمد بن عمر، (1992م)، معالم اصول‌الدین، محقق نزار حمادی، قاهره: دار الکتاب العربی.
زرکلی، خیرالدین، (1980)، الاعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم للملایین، الطبعة الخامسه.
زرگر، محمد‌امین، احمدی، فاطمه‌جان، (1399) «زمینه‌های اقتصادی جنبشهای اجتماعی در طلیطله عصر امویان»، فصلنامه پژوهش­های  تاریخی ایران و اسلام، ش 26.
ساروخانی، باقر، (1375)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سامی النشار، علی (بی‌تا)، نشأة الدین؛ النظریات التطوریة و المؤلَهة، قاهرة: بی‌نا.
سامی النشار، علی، (1968م)، نشأة الفکر الفلسفی فی الإسلام، قاهرة: دار المعارف.
سامی النشار، علی، (1984م)، مناهج البحث عند مفکری الإسلام و اکتشاف المنهج العلمی فی العالم الإسلامی، بیروت: دار النهضة العربیة للطباعة و النشر، الطبعة التاسعة.
سامی النشار، علی، (2000م)، المنطق الصوری منذ ارسطو حتی عصورنا الحاضرة، قاهرة: دارالمعرفة الجامعیة، الطبعة الخامسة.
سبزواری، ملاهادی، (1382 )، اسرار الحکم، تصحیح: کریم فیضی، قم: مطبوعات دینی.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1358)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، شرح و تدوین مرتضی مطهری، قم: صدرا.
طوسی، محمد بن حسن، (1362)، تمهید الاصول فی علم الکلام، تهران: دانشگاه تهران.
طوسی، محمد بن حسن، (1406ق)، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، بیروت: دار الأضوا.
فارسی نژاد، علیرضا و اخگر، محمدعلی، (1398)، «ناسازگاری درونی نظام معرفتی فخر رازی در باب علیت و توحید افعالی»، فصلنامه اندیشهٔ دینی، ش 3.
فخری، ماجد، (1371)، سیر فلسفه در جهان اسلام، مترجمان اسماعیل سعادت و دیگران، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
فیروزجاهی، علی، (1384)، «نمونه‌هایی از حس‌گرایی در عالم اسلامی»، موسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی، ماهنامه معرفت، ش 88.
کاپلستون، فردریک،(1370)، تاریخ فلسفه (از بنتام تا راسل)، ج 8، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران، علمی و فرهنگی.
کوربن، هانری، (1380)، تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه جواد طباطبایی، تهران، کویر-انجمن ایران‌شناسی فرانسه.
لال‌اند، اندریه، (2001)، موسوعة لال‌اند الفلسفیه، ج1، بیروت، منشورات عویدات.
مدکور، ابراهیم، (2015)، فی‌الفلسفیة الاسلامیه منهج و تطبیقه، قاهره، دارالکتاب المصری.
مطهری، مرتضی، (1389)، مقالات فلسفی، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی، (1392)، کلیات علوم اسلامی 1؛ منطق و فلسفه، تهران: صدرا.
مگی، براین، (1377)، فلاسفۀ بزرگ؛ آشنایی با فلسفۀ غرب، ترجمه عزت‌الله فولادوند، تهران، انتشارات خوارزمی، چ 2.
نعنعی، عبدالمجید، (1300)، الأسلام فی طلیطله، القاهره، دار النهضة العربیه.
هنری، توماس، (1379)، بزرگان فلسفه، ترجمه فریدون بدره ای، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چ 3.

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 02 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 05 بهمن 1402