نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

بررسی زمینه های سیاسی-مذهبی تأثیرگذار در تحولات هنری در عهد شاهرخ تیموری (850- 807 ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
هنر به‌عنوان پدیده ­ای اجتماعی، تحت تأثیر زمینه­ های سیاسی، دینی، اقتصادی و فرهنگی موجود در بطن هر جامعه شکل می­ گیرد. این واقعیت در عصر تیموری (807-913 ق)، که از دوره­ه ای درخشان در تاریخ هنر ایرانی-اسلامی به شمار می‌رود، وجود دارد و هنر مقوله ­ای جدای از سیاست و مذهب نبود؛ چنانکه در زمان شاهرخ تیموری هنر از یک­سو، با سیاست و مذهب درهم‌تنیده شد و از سوی دیگر، تحت تأثیر اوضاع چندمذهبی جامعه آن روز قرار گرفت. از این­رو، برای شناخت وضع هنر در این دوره و بررسی عوامل پیشرفت و رکود آن ناگزیر از واکاوی ریشه ­های سیاسی و مذهبی آن در جامعه آن روزگار هستیم. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی ضمن تبیین زمینه­ های سیاسی و مذهبی حاکم بر دوره شاهرخ تیموری، بر آنست تا تأثیر سیاست‌های وی را بر رشد و رکود انواع هنر در آن دوره نشان دهد. یافته ­های این پژوهش نشان می­دهد بر اثر سیاست­ های حمایتی شاهرخ معماری و خوشنویسی، بر مبنای میزان آثار تولیدشده و نوآوری در سبک ­های به کار رفته در هر یک از آن‌ها، از نظر کمی و کیفی پیشرفت کرده و در برابر، شعر علی رغم رشد کمی، از نظر کیفی به انحطاط گرایید و موسیقی و نقاشی نیز چنان‌که باید، اوج نگرفت. این یافته با رویکردی مقایسه ­ای میان هنرهای رایج این دوره به دست آمده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Investigating the Political-Religious Context of Artistic Developments in the Shahrokh Timurid Period

نویسندگان English

Sayyed Ahmadreza Khezri 1
Fatemeh Rezazadeh Aghdam 2
Reza Adabi Firozjaee 3
1 Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
2 MA in History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran,
3 PhD student, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Art as a social phenomenon is formed under the influence of political, religious, economic, and cultural contexts existing in every society. This fact exists in the Timurid era (807-913 AH), which is considered one of the brilliant periods in the history of Iranian-Islamic art, and art was not a separate category from politics and religion; As during the time of Shahrukh Timuri, in the one hand, art was intertwined with politics and religion, and on the other hand, it was influenced by the multi-religious situation of the society of that day. Therefore, to understand the state of the art in this period and to examine the factors of its progress and stagnation, we must analyze its political and religious roots in the society of that time. The current research, with descriptive and analytical methods, while explaining the political and religious contexts governing the period of Shahrukh Timuri, aims to show the impact of his policies on the growth and stagnation of all kinds of art in that period. The findings of this research show that as a result of Shahrukh's support policies for architecture and calligraphy, based on the number of works produced and innovation in the styles used in each of them, it has progressed in terms of quantity and quality, and against poetry despite Quantitative growth turned into qualitative decline, and music and painting did not rise as they should have. This finding was obtained with a comparative approach between the common arts of this period. 

کلیدواژه‌ها English

Shahrukh
politics
art
religion
architecture
calligraphy
music
painting
ابن عربشاه، شهاب الدین احمد بن محمد (2008)، عجائب المقدور فی اخبار تیمور، دمشق، وزاره الثقافه.
اسفزاری‌، معین‌الدین‌ محمد (۱۳۳۹). روضات‌ الجنات‌ فی‌ اوصاف‌ مدینه‌ هرات‌. تهران‌: دانشگاه تهران.
اوکین‌، برنارد (۱۳۸۳). ‏‫معماری‌ تیموری‌ در خراسان‌، ترجمه‌ی علی‌ آخشینی‌. مشهد: بنیاد پژوهشهای‌ اسلامی‌.
بارتولد، واسیلی (۱۳۳۶). الغ بیگ و زمان وی، ترجمه‌ی حسین احمدی‌پور. تبریز: کتابفروشی چهره.
بارتولد، واسیلی (۱۳۷۶). تاریخ ترک‌های آسیای میانه، ترجمه‌ی غفار حسینی. تهران: توس.
بلر، شیلا و جاناتان‌ بلوم‌ (۱۳۸۲). هنر و معماری‌ اسلامی‌ در ایران‌ و آسیای‌ مرکزی‌، ترجمه‌ی محمدموسی‌ هاشمی‌ گلپایگانی‌ (هنر). تهران‌: وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی‌.
جعفریان، رسول (1386). تاریخ تشیع در ایران؛ از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران، علم.
حافظ ابرو، عبدالله بن لطف الله (۱۳۸۰). زبده‌ التواریخ. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
حبیبی، عبدالحی (۱۳۵۵). هنر عهد تیموریان و متفرعات آن. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. حسینی، سیدمحسن (۱۳۹۰). کتیبه‌های تیموری در خراسان. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
خواندمیر، غیاث‌الدین‌ بن‌ همام‌الدین‌ (۱۳۵۳). تاریخ حبیب‌السیر. تهران: خیام.
خواندمیر، غیاث‌الدین‌ بن‌ همام‌الدین‌ (۱۳۵۵). دستور الوزراء. تهران: اقبال.
خواندمیر، غیاث‌الدین‌ بن‌ همام‌الدین‌ (1372). مآثر الملوک، تصحیح هاشم محدث، تهران: رسا.
رویمر، هانس روبرت (1385). ایران در راه عصر جدید: تاریخ ایران از 1350 تا 1750، تهران، دانشگاه تهران.
سمرقندی، ابوطاهر بن ابوسعید (۱۳۴۳). سمریه: در بیان اوصاف طبیعی و مزارات سمرقند. تهران: فرهنگ ایران زمین.
سمرقندی، دولتشاه (۱۳۳۷). تذکرة الشعرا. تهران: کتابخانه بارانی.
سمرقندی، کمال الدین عبدالرزاق (۱۳۸۳). مطلع سعدین و مجمع بحرین. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سودآور، ابوالعلاء (۱۳۸۰). هنر درباهای ایران، ترجمه‌ی ناهید محمدشمیرانی. تهران: کارنگ‌.
شامی، نظام الدین (۱۳۶۳). ظفرنامه؛ تاریخ فتوحات امیر تیمور گورکانی. تهران: بامداد.
عابدین پور، وحید و معصومه سمائی (1389). «علل تحول خوشنویسی و پیوند آن با هویت ایرانی در دوره تیموری»، تاریخ اسلام و ایران، س 20، ش 8، ص 55-85.
عالی‌ افندی، م‍ص‍طف‍ی‌ ب‍ن‌ اح‍م‍د (۱۳۶۹). مناقب‌ هنروران‌، ترجمه‌ی توفیق‌ سبحانی‌. تهران‌: سروش‌.
کاووسی، ولی الله (۱۳۸۹). تیغ و تنبور: هنر دوره تیموریان به روایت متون. تهران: موسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری.
گروبه، ارنست و امبرتو شراتو (۱۳۹۱). هنر ایلخانی و تیموری، ترجمه‌ی یعقوب آژند. تهران: مولی.
گلمبک، لیزا و دونالد ویلبر (۱۳۷۴). معماری تیموری در ایران و توران، ترجمه‌ی کرامت الله افسر و محمدیوسف کیانی. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
مایل هروی، نجیب (۱۳۷۲). کتاب‌آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
مستوفی قزوینی، حمدلله بن ابی بکر (1364). نزهه القلوب، به اهتمام عبدالحسین نوای، تهران، امیرکبیر.
منشی قمی، احمد بن حسین (۱۳۵۲). گلستان هنر. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
میرخواند، محمد بن خاوند شاه (۱۳۸۰). تاریخ روضة الصفا فی سیرة الانبیا و الملوک و الخلفا. تهران: اساطیر.
نوایی، امیر علیشیر (1363). مجالس النفایس. به اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: منوچهری.
واصفی هروی، زین الدین محمود (۱۳۴۹). بدای‍ع‌‌ال‍وق‍ای‍ع‌. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
یارشاطر، احسان (۱۳۳۴). شعر فارسی در عهد شاهرخ (نیمه اول قرن نهم) یا آغاز انحطاط در شعر فارسی. تهران: دانشگاه تهران.
یزدی، شرف الدین علی (1387). ظفرنامه. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
Lentz, Thomas W., and Glenn D. Lowry. 1989. Timur and Princely Vision: Persian Art and Cultural in the Fifteenth Century. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press.
Roemer, H. R. (1986), "The Successors of Timur", in: Peter Jackson & Lawrence Lockhart, The Cambridge History of Iran, Cambridge, Cambridge University Press, Vol. 6, p. 98- 146.
Subtelny, Maria Eva, and Anas B. Khalidov. 1995. “The Curriculum of Islamic Higher Learning in Timurid Iran in the Light of the Sunni Revival under Shah-Rukh,” Journal of the American Oriental Society 115 (2): 210-236.

  • تاریخ دریافت 09 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 20 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 21 اسفند 1402