نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

گذار از قابلگی سنتی به مامایی مدرن در عصر قاجار و پهلوی اول (تکوین علمی پس از تأسیس مدرسه قابلگی: 1290-1315 ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن فرهنگ و ملل اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی. . دانشکده الهیات و معارف اسلامی.دانشگاه تهران. تهران. ایران
چکیده
ویژگی‌های مشخص در هر حرفه‌ای سبب پیشرفت و بهبود وضعیت آن می‌شود. تکوین قابلگی به مامایی به‌عنوان شاخه‌ای از علوم طبی و تخصصی ویژه زنان در ایران، سبب تبدیل آن به دانشی مبتنی بر آموزش، پیشگیری، تحقیق، تشخیص و درمان گردید. مطابق تحقیقات انجام‌شده در زمینه گذار، عوامل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در بروز این رخداد به‌تنهایی یا با یکدیگر مؤثر بوده‌ و در پژوهش‌های مختلف مورد بررسی قرارگرفته‌اند، آنچه دراین‌بین مغفول مانده، چگونگی تکوین علمی این حرفه است؛ بنابراین تلاش می‌شود با مقایسه منابع طب سنتی (قانون، ذخیره، مولودیه) به عنوان مراجع قابله‌های سنتی و منابع نوین (حفظ الصحه زنان، رساله در قابلگی) تدریس شده برای دانش‌آموزان مدرسه قابلگی و استفاده از منابع تاریخ اجتماعی برای درک وضعیت عمومی بهداشت زنان، به پاسخ این پرسش‌ها رسید که چه تغییراتی در قابلگی سنتی صورت گرفته است؟ کدام نیازهای طبی جامعه زنان پس از تکوین به مامایی، برطرف شده است؟ برای این منظور ابتدا وظایف شناخته‌شده یک قابله بیان‌شده، سپس همان رفتار در قالب یک مامای تحصیل‌کرده عنوان می‌گردد و تفاوت قابلگی و مامایی از نظر علمی آشکار و ضمن تبیین تغییرات، تأثیرات تکوین بیان می‌گردد. در خلأ مطالعات تاریخ پزشکی زنان در حوزه تخصصی طبی آن‌ها (قابلگی) و فقدان مطالب تحلیلی با دیدگاه طبی، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند، برخی از تحولات ماهیتی بوده و برخی دیگر به بهبود عملکرد این حرفه انجامیده و نتیجه گذار از قابلگی به مامایی در بهبود وضعیت بهداشتی مادران و کودکان، کاهش آمار مرگ‌ومیر و عوارض زایمان آشکار می‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Transition from traditional midwifery to modern obstetrics in qajar and pahlvi era (Scientific formation after the founding of the Qabilghi School: 1290-1315 AH)

نویسندگان English

manita khalilipour 1
hasan zandieh 2
jamal moosavi 3
1 Ph.D. Student in, History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Theology University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran.Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations. . Faculty of Theology and Islamic Studies. University of Tehran. Tehran. Iran
چکیده English

The development of midwifery into obstetric as a branch of medical and Gynocology in Iran, led to a knowledge based on education, prevention, research, diagnosis, and treatment. According to research, several factors were effective But, how this profession developed scientifically was neglected; therefore, an attempt is made to answer these questions by comparing traditional medicine sources (Qanun, Zakhireh, Mawlodiyeh) as references for traditional midwives and modern sources (Women''s Health Care, Treatise on Midwifery) taught to midwifery school students and using social history sources to understand the general status of women''s health. What changes have occurred in traditional midwifery? Which medical needs of the female community have been met after its development into midwifery? For this purpose, first the known duties of a midwife are stated, then the same behavior is stated in the form of an educated midwife, and the difference between midwifery and obstetrics is scientifically clear, and while explaining the changes, the effects of development are expressed.
In the lack of studies of the history of women''s medicine in midwifery and the lack of analytical materials from a medical perspective, the research findings show that some of the changes were of a nature and others led to the improvement of the performance of this profession, and the result of the transition from midwifery to obstetrics is evident in improving the health status of mothers and children, reducing mortality rates and complications of childbirth.

کلیدواژه‌ها English

Midwifery
obstetrics
Gynecology
development of midwifery
Qajar
ابن‌سینا، حسین (1383). قانون فی الطب، جلد سوم، بیروت: دارالحیات.
استراتن، آ. ث. (1310). رساله در قابلگی، ترجمه بواسحاقی، تهران: چاپخانه شرق.
افشار سیستانی، ایرج (1370). پزشکی سنتی مردم ایران، جلد اول، تهران: هما.
الگود، سیریل (1357). طب در صفویه، ترجمه محسن جاویدان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران
ایلچی، میرزا حسن خان (1364) حیرت نامه، سفرنامه ابوالحسن خان ایلچی به لندن، به کوشش حسن مرسلوند، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
بامداد، بدرالملوک (1347)، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، جلد اول، تهران: ابن‌سینا.
بخاری، ابوبکر ربیع بن احمد (1371). هدایه المتعلمین فی الطب، به اهتمام جلال متینی، مشهد: نشر دانشگاه فردوسی.
تریاکیان، هاروتیان (1321) تعلیم القوابل/ تب نفاسی، شماره ۵۰۳۴ - ۶،  کد ۷۷۸۹۹۶، شماره رده‌بندی ۵۰۳۴ ن. ۱ ث ۱۵۵۶۰، گنجینه نسخ خطی و نادر سازمان اسناد و کتابخانه ملی
 پولاک، یاکوب ادوارد (1361). ایران و ایرانیان (سفرنامه پولاک)، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی
خورانی اصفهانی، محمدجعفر (1288). آبستنی، کتابخانۀ ملک، 252 پ – 263 ر
جرجانی، سید اسماعیل (1345). ذخیره خوارزمشاهی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
جوانشیری قره‌باغی، سلیم (1395)، تدبیر الحوامل (چاره‌اندیشی سلامت مادر و کودک در دوره قاجار)، تصحیح علی کریمیان، تهران: صارم.
درمسن ماتیلد (1399). اصول حفظ‌الصحه قابلگی، مترجم علیرضا تفرشی، ویرایش الهام باجگیران، تهران: صارم.
راوندی، مرتضی. (1382). تاریخ اجتماعی ایران. ج 2 تهران: نگاه.
رایس، کولیور کلارا. (1384). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آن‌ها (سفرنامه کولیور رایس). ترجمه، اسدالله آزاد. تهران: کتابدار.
سیاح، احمد (1380). فرهنگ لغات المنجد، ترجمه: بندر بیگی، ج 2، تهران: فرهنگ.
شهری، جعفر (1383). تهران قدیم. جلد سوم، تهران: انتشارات معین.
صدیق، عیسی (1352) یادگار عمر، جلد سوم، تهران: طبع کتاب،
علوی موسوی (1263). جلوگیری از سقط‌جنین، طلسم شاهی، کتابخانۀ ملی، نسخه خطی شماره:820/ ف: گ 217.
کتیرایی، محمود (1378). از خشت تا خشت، تهران: نشر ثالث.
کرونی اصفهانی، علی‌محمد (1396). مولودیه فی الحقیقه، محمدرضا بهزادی، تهران: پرنده
کریمیان، علی (1384)، «تشکیل مدرسه قابلگی، اولین گام آموزش مامایی»، تهران: مجله صارم.
معیرالممالک، دوست علی خان. (1362). یادداشت‌هایی از زندگی خصوصی ناصرالدین‌شاه. تهران: نشر تاریخ ایران.
مونس الدوله (1380). خاطرات مونس الدوله: ندیمه حرم‌سرای ناصرالدین‌شاه، به کوشش سیروس سعدوندیان، تهران: زرین
موریه، جیمز. (1351). سرگذشت حاجی‌بابای اصفهانی در ایران. ترجمه، میرزا حبیب اصفهانی. تبریز: انتشارات کتابچی حقیقت.
ملک‌زاده، الهام (1394). سیر تکوین و تطور حرفه مامایی در عصر قاجار و پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 19
نشریه عالم نسوان: 1309: سال دهم/ شماره پنجم/ صص 3-5.
همدانی میرزاعلی بن زین‌العابدین (1314). احیاء الأطفال مظفّری، چاپ سنگی.
 
اسناد
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، ش.بازیابی 273494/297؛ 10 / 15030/ 297؛ 104/00732/264.
 
نشریات
اطلاعات، س 12/ ش 8
حفظ‌الصحه، س 3/ ش 4؛ س 3/ ش 6
زبان زنان، س 1 / ش 7
شکوفه، س 1/ ش 4
عالم نسوان، س 2/ ش 8، س 3/ ش 4
 نسوان وطن‌خواه، س 1/ ش 1؛ س 1/ ش 10
 
منابع لاتین
Cuningham, F.G. et al. (2014) Williams obstetrics. Vol. 7: McGraw-Hill Medical New York.
Della R Sherratt(2000), Midwife Adviser in Laos, UNFPA.
Gilmour, John. (1979). Rapport sur la situation de la perse geneva, league of naEilers, Wilhelm. Die al, ein persisch kindbettgespenst munich, bayerische akademie der wissenschaften.
ean Towler, Joan Bramall. (1986). Midwives in History and Society Taylor & Francis" londen.
JF O''Sullivan(2006). Two Hundred Years of Midwifery 1806_ 2006. Ulster Med J. 2006 Sep;75(3):213-22.
Stol. M (2000) Birth in Babylonya and the bible, Groginkg: Styx.
Turton, N.D. and J.B. Heaton, Longman dictionary of common errors. 1996: Longman.
دوره 5، شماره 20
تابستان 1403
صفحه 10-34

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 18 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1403