نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

تأثیرات علمی امام جعفر صادق (ع) بر گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
امام جعفر صادق (ع) در دوره‌ای به امامت رسید که شرایط سیاسی و اجتماعی مناسبی در جامعه اسلامی برای فعالیت‌های علمی فراهم بود. این نوشتار با روش توصیفی و تحلیلی به دنبال این هدف است که تبیینی دقیق از نقش و دستاوردهای آن حضرت در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی ارائه نماید. دست‌یابی به پاسخ این پرسش که امام صادق (ع) چه تاثیرات علمی بر گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی داشته است، به طور طبیعی نیازمند بررسی اقدامات ایشان در راستای شاخص‌های علمی و تاثیرات اجتماعی بر جامعه علمی این عصر می‌باشد. روش پژوهش مبتنی بر توصیف و تحلیل محتوا بوده و روش جمع‌آوری داده‌ها به صورت بررسی اَسناد و مدارک از مجموع منابع تاریخی و حدیثی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد امام صادق (ع) با تأسیس پایگاه علمی در مدینه نهضتی فرهنگی را آغاز کردند که تأسیس مکتب علمی با شاخص‌های نظام آموزشی جامع، تربیت شاگردان برجسته، توسعه روش‌های علمی و تاثیرگذاری بر سایر مذاهب اسلامی بخشی از دستاوردهای این نهضت می‌باشد. افزون بر پیشرفت علوم مختلف، گستره وسیع پیروان مذاهب مختلف اسلامی و تأثیرات عمیق بر فضای مطلوب علمی، این گونه اقدامات زمینه‌ساز تثبیت جایگاه آن حضرت و ماندگار شدن آوازه علمی ایشان شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The scientific influences of Imam Jafar Sadiq (AS) on the development of Islamic culture and civilization

نویسنده English

seeyd mohsen sharifi
Assistant Professor Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

Imam Jafar Sadiq (AS) attained the Imamate during a period when the political and social conditions in the Islamic society were suitable for scientific activities. This article, using a descriptive and analytical method, seeks to provide a detailed explanation of the role and achievements of that Imam in the development of Islamic culture and civilization. Achieving an answer to the question of what scientific influences Imam Sadiq (AS) had on the development of Islamic culture and civilization naturally requires examining his actions in line with scientific indicators and social influences on the scientific community of this era. The research method is based on description and content analysis, and the data collection method is in the form of examining documents and evidence from a collection of historical and hadith sources. The findings of this research show that Imam Sadiq (AS) started a cultural movement by establishing a scientific base in Medina, and the establishment of a scientific school with indicators of a comprehensive educational system, training outstanding students, developing scientific methods, and influencing other Islamic sects are some of the achievements of this movement. In addition to the advancement of various sciences, the wide range of followers of various Islamic sects, and the profound impact on the favorable scientific atmosphere, such actions paved the way for the consolidation of his position and the perpetuation of his scientific reputation.

کلیدواژه‌ها English

Imam Jafar Sadiq (AS)
scientific: culture
student training
Islamic civilization
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن أبی الحدید، عزالدین (1404). شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی.
ابن حجر هیتمی، احمد بن محمد (1417). الصواعق المحرقه علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، تحقیق عبدالرحمن بن عبدالله الترکی، بیروت: مؤسسه الرساله.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی (1379). مناقب آل ابی‌طالب، قم: علامه.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
ابن‌ندیم، محمد بن ابی‌یعقوب (1393). الفهرست، تحقیق رضا تجدد، تهران: انتشارات مروی.
ابویعلی موصلی، احمد بن علی (بی‌تا). مسند ابویعلی الموصلی، تحقیق حسین سلیم اسد، دمشق: دار المأمون للتراث.
احمدی میانجی، علی (1419). مکاتیب الرسول، قم:‌ انتشارات دار الحدیث.
احمدی میانجی، علی (1426). مکاتیب الأئمة علیهم السلام‏، قم: دارالحدیث.
امین، سیدمحسن (1403). اعیان الشیعه، بیروت: دارالتعارف.
انوری، حسن (1383). فرهنگ روز سخن، تهران: سخن.
آشوری، داریوش (1375). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
آقا بزرگ تهرانى، محمدمحسن (1408). ‏الذریعة إلى تصانیف الشیعة، قم: اسماعیلیان.
برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371). المحاسن‏، قم: دار الکتب الإسلامیة.
پاکتچی، احمد (1389). «جعفر صادق(ع)، امام»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج18.
تقی‌زاده داوری، محمود (1385). تصویر امامان شیعه در دایره المعارف اسلام «ترجمه و نقد»، قم: مؤسسه شیعه شناسی.
جاحظ، عمرو بن بحر (2002). رسائل الجاحظ: رسائل السیاسیه، بیروت: دار و مکتبة الهلال.
جعفریان، رسول (1381). ‏حیات فکرى و سیاسى ائمه‏، قم: انصاریان.
جندی، عبدالحلیم (1397). الامام جعفر الصادق، قاهره: مطبعه الاهرام التجاریه.
چراغیان‌راد، مصطفی (1398). «بررسی نقش ائمه شیعه تا امام رضا (ع) در گسترش و پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی»، علم و تمدن در اسلام، ش 2، ص 48-67.
حسینى طهرانى، سیدمحمدحسین (1422). امام‏شناسى، مشهد مقدس: علامه طباطبائى.
حکیمی، محمدرضا (1377). بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حیدر، اسد (1422). الإمام الصادق و المذاهب الأربعة، بیروت: دار التعارف‏.
دارقطنی، علی بن عمر (1417). سنن الدارقطنی، تحقیق مجدی شوری، بیروت: دار الکتب العلمیة.
دونالدسن، دوایت‌. ام (1410). عقیدة الشیعة و هو کتاب عن تاریخ الاسلام فی ایران و العراق، ترجمه عبدالمطلب امین، بیروت: موسسه المفید.
ذهبی، محمد بن احمد (1419). تذکره الحفاظ، بیروت: دارالکتب العلمیه.
رهبری، عباس (1400). «تبیین موقعیت راهبردی (SWOT Analysis) امام صادق (ع) در مهندسی فرهنگ و تمدن اسلامی»، مطالعات تاریخ و تمدن ایران و اسلام، شماره 2، ص64-90.
زریاب خوئی، عباس (1374). «ابن مقفع» دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائره المعارف اسلامی، ج4.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1361). کارنامه اسلام، تهران: امیرکبیر.
سبحانی، جعفر (1418). موسوعه طبقات الفقهاء، قم: موسسه امام صادق (ع).
شافعی، محمد بن ادریس (بی‌تا). مسند الامام الشافعی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
شریفی، سیدمحسن (1392). «نقش امام صادق (ع) در علوم طبیعی»، فرهنگ پژوهش، ش 13، ص45-70.
شکعه، مصطفی (1418). الائمه الاربعه، قاهره: دارالکتاب.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1364). الملل والنحل، تحقیق محمد بدران، قم: الشریف الرضی.
شهیدی، سیدجعفر (1384). زندگانی‌ امام صادق جعفر بن محمد ‌(ع). تهران‌: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
صدوق، محمد بن علی (1400). الامالی، بیروت: مؤسسة الاعلمی.
صدوق، محمد بن علی (1403). الخصال، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: نشر اسلامی.
صدوق، محمد بن علی (1404). من لا یحضره الفقیه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: نشر اسلامی.
صفائی، احمد (1359). هشام بن الحکم، دفتر نشر آق.
طوسی، محمد بن حسن (1373). رجال الطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم: دفتر نشر اسلامی.
طوسی، محمد بن حسن (1417). الفهرست، تحقیق جواد قیومی، قم: مؤسسة نشر الفقاهة.
عمید، حسن (1360). فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409). کتاب العین، قم: هجرت.
قاضی عیاض، عیاض بن موسی (1409). الشفا بتعریف حقوق المصطفى، بیروت: دارالفکر.
قانصوه، محمود (1404). «الروایات المشترکة»، التوحید، ش 11، ص 30-41.
قفطی، علی بن یوسف (1371). تاریخ الحکماء قفطی، تهران: دانشگاه تهران.
قمی، عباس (1409). الکنی و الالقاب، طهران: مکتبه الصدر.
کشی، محمد بن عمر (1348). رجال، مشهد: انتشارات دانشگاه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
کمره‏اى، محمدباقر (1375). ترجمه و شرح اصول کافى، قم: انتشارات اسوه.
گولد، جولیوس و کولب ویلیام (1376). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه محمدجواد زاهدی، تهران: نشر مازیار.
مجلسی، محمدباقر (1403). بحار الانوار، تحقیق محمدباقر بهبودی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محمدی ری شهری، محمد (1397). شناخت نامه حدیث، قم: دارالحدیث.
مطهری، مرتضی (1367). سیری در سیره ائمه اطهار (ع). قم‌: انتشارات‌ صدرا‌.
مظفر، محمدحسین (1390). علم الامام، ترجمه محمد آصفى، تبریز: میهن.
معین، محمد (1375). فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
مفید، محمد بن محمد (1413). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر (1375). پیام‏امام‏شرح ‏تازه‏ وجامعى‏برنهج‏البلاغه، تهران: دارالکتب‏الاسلامیة.
منتظرالقائم، اصغر (1386). تاریخ امامت، دفتر نشر معارف.
میرمحمدی، سیدجمال الدین (1399). «نقش فقه در تمدن اسلامی»، علم و تمدن در اسلام، ش 6، ص 136-152.
میکل، آندره (1381). اسلام و تمدن اسلامی، ترجمه حسن فروغی، تهران: سمت.
نجاشی، احمد بن علی (1407). رجال النجاشی، تحقیق سیدموسی شبیری زنجانی،‌ قم: نشر اسلامی.
ولایتی، علی‌اکبر (1393). تاریخ علم در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، تهران: شرکت انتشارات عـلمی و فـرهنگی.
هانتینگتون، ساموئل (1374). نظریه برخورد تمدن‌ها، ترجمه مجتبی امیری، تهران: نشر وزارت امور خارجه.
هدایت پناه، محمدرضا، پیوندی بلدی، محمدرضا (1401). «الزامات، اصول و روش های اخلاقی و آموزشی شاگردپروری از دیدگاه امام صادق (ع)»، علم و تمدن در اسلام، ش 14، ص10-33.
دوره 6، شماره 21
پاییز 1403
صفحه 103-121

  • تاریخ دریافت 01 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1403