نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

علم جدید در اندیشه سید جمال الدین اسدآبادی: آراء، آسیب شناسی و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده
با توجه به پیشرفت کشورهای غربی به مدد علم از قرن هفدهم میلادی به بعد، ضرورت پرداختن به این مقوله در نزد متفکران مسلمان در سده‌ سیزدهم قمری/ نوزدهم میلادی بیش از پیش احساس شد. یکی از نخستین متفکران مسلمان که این ضرورت را درک کرد و به آسیب شناسی وضعیت علمی مسلمانان پرداخت، سیدجمال­الدین اسدآبادی بود. این پژوهش با هدف بررسی دقیق‌تر آراء و اندیشه‌های سیدجمال، به تحلیل دیدگاه‌های او درباره علم جدید می‌پردازد. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به این سؤال است: با توجه به شرایط خاص زمانه، سید جمال چه جایگاهی برای علم قائل بود و چگونه به آسیب‌شناسی وضعیت علمی جهان اسلام پرداخت و چه راهکارهایی را برای برون­رفت از آن ارائه داد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیدجمال با درک عمیقی از جایگاه و اهمیت علم در پیشرفت جوامع، به آسیب‌شناسی وضعیت علمی جهان اسلام پرداخت و ضمن ارائه تقسیم‌بندی خود از علوم، به ارائه راهکارهایی چون ایجاد مدارس جدید، تأکید بر آموزش به زبان بومی پرداخت. همچنین، وی با نگاهی انتقادی به تقلید کورکورانه از علوم غربی، بر اهمیت فلسفه و تاریخ به عنوان دو علم مهم برای برون­رفت از وضعیت موجود تأکید کرد. از نگاه سیدجمال فلسفه و تاریخ، علوم قدرتمندی برای شناخت گذشته، تحلیل وضعیت موجود و ترسیم آینده‌ای روشن برای جوامع اسلامی بودند. روش پژوهش، توصیفی – تحلیلی با تأکید بر تحلیل محتوا و با استناد به نوشته­ ها و مکاتبات سید جمال­الدین است و شیوه گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه­ای می­ باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The New Science in the Thought of Seyyed Jamal al-Din Asadabadi: Ideas, Pathology and Solutions

نویسندگان English

Anvar khalandi 1
iraj varfinezhad 2
1 Assistant Professor of the Department of History, Faculty of Letters and Human Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده English

Considering the advancements of Western countries due to science from the seventeenth century onwards, the necessity of addressing this issue was felt more than ever by Muslim thinkers in the 13th century AH/19th century AD. One of the first Muslim thinkers who understood this necessity and began to analyze the scientific status of Muslims was Seyyed Jamal al-Din Asadabadi. This research aims to analyze Seyyed Jamal's views on science in more detail. The present study, seeks to answer the question: Given the specific conditions of the time, what position did Seyyed Jamal attach to science, how did he analyze the scientific status of the Islamic world, and what solutions did he offer to overcome it?
The research findings show that Seyyed Jamal, with a deep understanding of the position and importance of science in the progress of societies, examined the scientific status of the Islamic world, and while presenting his own classification of sciences, he also presented solutions such as establishing new schools and emphasizing education in the native language. Also, Seyyed Jamal, taking a critical look at the blind imitation of Western sciences, emphasized the importance of philosophy and history as two important sciences for overcoming the current situation. From Seyyed Jamal's perspective, philosophy and history were powerful sciences for understanding the past, analyzing the current situation, and drawing a bright future for Islamic societies. The research method is descriptive-analytical with an emphasis on content analysis, based on the writings and correspondence of Seyyed Jamal al-Din, and the method of data collection is library-based.

کلیدواژه‌ها English

Seyyed Jamal al-Din Asadabadi
science
pathology
history
philosophy
اسدآبادی، سیدجمال­الدین (1298). حقیقت مذهب نیچری و بیان حال نیچریان، بمبئی، حاج محمدحسن کازرونی.
اسدآبادی، سیدجمال­الدین (1312). مقالات جمالیه، به کوشش میرزا لطف­الله­خان اسدآبادی و میرزا صفات­الله­خان جمالی اسدآبادی، طهران، چاپخانه فردین و برادر.
اسدآبادی، سیدجمال­الدین الحسینی (1379 الف)، نامه‌ها و اسناد سیاسی ـ تاریخی، به­کوشش و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، کلبه شروق؛ قم، مرکز بررسی‌های اسلامی.
اسدآبادی، سیدجمال­الدین­الحسینی (1379 ب)، مجموعه رسائل و مقالات، به­کوشش هادی خسروشاهی، تهران، کلبه شروق؛ قم، مرکز بررسی‌های اسلامی.
أمین، احمد (بی­تا). زعماء الاصلاح فی العصرالحدیث، بیروت، دارالکتاب العربی، بی­تا.
الأمین، محسن (1431 ق.). «جمال­الدین الأفغانی»، مجموعه مقالات السیدجمال­الدین الحسینی داعیه­التقریب و التجدید الاسلامی، اعداد، تقدیم و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه.
باغچه­وان، سعید (تابستان 1383). «بیداری اسلامی و اندیشه‌های سیدجمال­الدین اسدآبادی»، اندیشه انقلاب اسلامی، ش 10، ص 241- 227.
تقی­زاده، سیدحسن (1348). سیدجمال­الدین اسدآبادی معروف به افغانی، تبریز، سروش.
جمالی اسدآبادی، صفات­الله (بی­تا). اسناد و مدارک درباره ایرانی الاصل بودن سیدجمال­الدین اسدآبادی، تهران، کتابخانه سینا.
جمالی، صفات­اله (1352). اسدآباد سیدجمال­الدین، تهران، بوعلی.
حلبی، علی­اصغر (1356). زندگی و سفرهای سیدجمال­الدین اسدآبادی، تهران، زوار.
خدوری، مجید (1359). تجدید حیات سیاسی اسلام از سیدجمال تا اخوان­المسلمین، نقد و بررسی حمید احمدی، تهران، الهام.
خسروشاهی، سیدهادی (1431 ق. الف). «جمال­الدین و التحدیات»، مجموعه مقالات السیدجمال­الدین الحسینی داعیه التقریب و التجدید الاسلامی، اعداد، تقدیم و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه
خسروشاهی، سیدهادی، (1431 ق. ب). «جمال­الدین­الحسینی حیاته و نضاله»، مجموعه مقالات السیدجمال­الدین الحسینی داعیه التقریب و التجدید الاسلامی، اعداد، تقدیم و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه.
دهقانی، محمد و محمدرضا بارانی (پاییز و زمستان 1396). «جایگاه رواداری در تمدن­سازی اسلامی از دیدگاه سیدجمال­الدین اسدآبادی»، پژوهش­نامه امامیه، ش 6، صص 122- 99.
رحمانی، فاطمه­الزهراء (2024 م.). «المشروع­الاصلاحی­الاسلامی فی فکر السیدجمال­الدین الأفغانی»، سلسله­الانوار، المجلد 14، العدد 2، ص 78-62.
رحمانیان، داریوش (1382). تاریخ علت­شناسی انحطاط و عقب­ماندگی ایرانیان و مسلمین (از آغاز دوره قاجار تا پایان دوره پهلوی)، تبریز، دانشگاه تبریز.
رحمانیان، داریوش (1387). سیدجمال­الدین اسدآبادی، تهران، مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
شیرودی، محمدسجاد (زمستان 1398). «سیدجمال­الدین اسدآبادی و زمینه­های احیا و پیشرفت تمدن اسلامی»، تمدن اسلامی و دین پژوهی، ش 2، صص 83-68.
شیرودی، مرتضی (تابستان 1400). «مواجهه مفهومی بوم­گرایانه سیدجمال­الدین اسدآبادی و آیت­الله محمدحسین نائینی غروی با تمدن غرب»، علم و تمدن در اسلام، س 2، ش 8، صص 126-112.
صبارمحمد، وعد (2019 م.). «اثر البنیه الفکریه فی­النهضه الحضاریه جمال­الدین الأفغانی أنموذجا»، التراث، المجلد 9، العدد 4، ص 272-256.
ضیاءالدین­الریس، محمد (1431 ق.). «السیدجمال­الدین لأفغانی دعوته و عصره»، مجموعه مقالات السیدجمال­الدین الحسینی داعیه التقریب و التجدید الاسلامی، اعداد، تقدیم و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه.
طباطبائی، محمدمحیط (1350). نقش سیدجمال­الدین اسدآبادی در بیداری مشرق زمین، مقدمه و ملحقات از هادی خسروشاهی، قم، دارالتبلیغ قم.
طبیبی، عبدالحکیم (1355). تلاش‌های سیدجمال­الدین افغانی یا مبارز بزرگ سیاسی در شرق در قرن ۱۹، کابل، مؤسسه انتشارات بیهقی.
عبدالحمید، محسن (1304 ق.). جمال­الدین الأفغانی المصلح المفتری علیه، بیروت، مؤسسه الرساله.
الفردان، شاکر (1431 ق.). «المنهج الوحدوی لدی سیدجمال­الدین و الشیخ محمدعبده»، مجموعه مقالات السیدجمال­الدین الحسینی داعیه التقریب و التجدید الاسلامی، اعداد، تقدیم و تحقیق هادی خسروشاهی، تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه.
فصیحی، سیمین (1393). «مقام فلسفه و تفکر انتقادی در اندیشه سیدجمال­الدین اسدآبادی»، مجموعه مقالات مزدک­نامه 7، خواهان جمشید کیان­فر، پروین استخری، تهران، پروین استخری.
قدیمی قیداری، عباس (زمستان 1390). «سیدجمال­الدین اسدآبادی و رویکردهای تازه‌تر به تاریخ و تاریخ­نویسی»، پژوهشنامه تاریخ اسلام، ش 4، صص 152-133.
کیخا، نجمه (زمستان 1399). «حکمت و سیاست در اندیشه سیدجمال­الدین اسدآبادی»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، ش ۳۵، صص 221-199.
مجتهدی، کریم (1363). سیدجمال­الدین اسدآبادی و تفکر جدید، تهران، تاریخ ایران.
مجموعه اسناد و مدارک چاپ نشده درباره سیدجمال­الدین) 1342). جمع­آوری و تنظیم اصغر مهدوی و ایرج افشار، تهران، دانشگاه تهران.
مدرسی چهاردهی (1337). مرتضی، آراء و معتقدات سیدجمال­الدین افغانی، تهران، شرکت نسبی حاج محمدحسین اقبال و شرکاء.
مطهری، مرتضی (1366). نهضت­های اسلامی در صد ساله اخیر، تهران، صدرا.
مهدوی، عزت­الله (اسفند و فروردین 1391-1392). «نگاهی به اندیشه­های سیدجمال­الدین اسدآبادی درباره تعلیم و تربیت»، چشم انداز ایران، صص 95-91.
ناطق، هما (2537). از ماست که بر ماست، تهران، آگاه.
واثقی، صدر (1335). سیدجمال­الدین حسینی پایه گذار نهضت‌های اسلامی، تهران، پیام.
یوسفی­ اشکوری، حسن (1376). درای قافله: هفت مقاله در معرفی زندگی، آثار و افکار سیدجمال­الدین اسدآبادی، تهران، چاپخش.
Adam, C (1933). Islam and modernity in Egypt, London, Oxford university press.
Akhtar, Muhammad, Muhammad Atif Aslam Rao, and Doğan Kaplan (2023). “Islamic Intellectualism versus Modernity: Attempts to Formulate Coherent Counter Narrative”, Journal of Islamic Thought and Civilization 13, No.1.
Kemper, Michael (2024). "From Regional Islamic Reform to Global Anti-colonialism? Jamalaldin al-Afghani and Russia’s Muslims", Journal of Central Asian History 3.
Liedtke-Khorsandi, Zohreh (2020). Iranian Intellectuals’ Experience of Modern Science, PhD diss, Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn.
Stolz, Daniel. A (November 2022). "Science and Islam in Modernity", Encyclopedia of the History of Science. 
Tariq, Malik Mohammad (2011). “Jamal Al-Din Afghani as Founder of Islamic Modernism” The Dialogue 6, No. 4.
Uddin, Akram, Daniyal Bin Mohd. Yusof, and Farid Ahmad Heravi (2022). "The Empirical Approach of Revitalizing Society in the Twenty-First Century: A Short Analysis of Sayyed Jamal Al-Din Afghani’s Political Thought." Journal of Asian and African Social Science and Humanities 8, No. 3.
Vazin, Mohammad, and Mahdi Goljan (2021). "The Pioneer of Reform in Islamic Societies: A Review of Sayyid Jamāl Al-Dīn Asadābādī’s Ideas." Lex Humana 13, No. 1.
دوره 6، شماره 22
زمستان 1403
صفحه 32-56

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1404