نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

سهم سلاطین عثمانی در بازسازی و توسعۀ آثار شیعی عراق (1342-698 ق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
10.22034/icrs.2025.550558.1396
چکیده
حکومت عثمانی نخستین‌بار در عصر سلیمان قانونی به عراق دست یافت که با حضور سلطان در بغداد و زیارت مزار‌های مشاهیر مسلمانان همراه بود. عثمانیان پس از این­که عراق عرب را در عصر شاه عباس اول از دست دادند، تلاش‌هایی برای باز‌پس‌گیری آنجا انجام دادند که سرانجام، در عصر مراد چهارم بار دیگر بر عراق دست یافتند که با حضور سلطان عثمانی در آن­جا و توجه مجدد به مزار معاریف اهل تسنن همراه بود. با نگاه به این­که عثمانیان داعیۀ رهبری جهان اسلام و دفاع از اسلام را داشتند و نیز آنان با رویکرد تسامح و تساهل نسبت به دیگر ادیان و مذاهب خود را محبّ اهل‌بیت (ع) می‌دانستند، در این پژوهش کوشش شده است تا با رویکرد توصیفی- تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای و نیز با تکیه بر منابع ترکی عثمانی سهم مستقیم سلاطین حاضر در عراق در بازسازی اماکن شیعی بررسی شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که باوجود ادعای پژوهشگران در بناسازی سلطان عثمانی برای اهل‌بیت (ع) و نیز داعیۀ سلاطین عثمانی در ارادت به اهل‌بیت (ع)، غالب توجه آنان به بازسازی مقبره‌های معاریف اهل تسنن معطوف بوده و اقدام برجسته‌ای در بازسازی عتبات نداشته‌اند و معدود اقامات انجام شده در این دوره را باید سهم والیان محلی برشمرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The contribution of the Ottoman Sultans in the reconstruction and development of Shiite monuments in Iraq (1299 – 1924)

نویسنده English

taher babaei
Assistant Professor Department of History and civilization of Muslim nations, Faculty of Theology., Ferdowsi university Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

The Ottoman government conquered Iraq for the first time during the reign of Suleiman the Magnificent, which during that time, the Ottoman Sultan was present there and visited the tombs of the famous figures of the Islamic world. The Ottomans attempted to take over Iraq after losing it during the reign of I.Shah Abbas; finally, during the reign of IV .Murad, they regained control of Iraq; The Ottoman Sultan visited Iraq and once again visited the tombs of prominent Sunnis. Given that the Ottomans claimed to be the leaders of the Islamic world and defenders of Islam, also They had a tolerant approach towards other religions and considered themselves lovers of the Ahl al-Bayt (a.s.), This research has attempted to examine the direct contribution of the sultans who entered Iraq in the reconstruction of Shiite sites, with a descriptive-analytical approach and library method, and also relying on Ottoman Turkish sources. The research findings show that despite the fact that the Ottoman sultans claimed to love the Ahl al-Bayt (a.s.) and despite their attention to the reconstruction of the tombs of Sunni scholars, they had no contribution in the reconstruction of the tombs of the Ahl al-Bayt (a.s.(

کلیدواژه‌ها English

Ottoman
Reconstruction of shrines
Iraq
Ottoman historiography
Ahle-Bayt
ادرنوی، محمد بن محمد (1276). نخبه التواریخ و الاخبار، استانبول، تقویم‌خانۀ عامره.
اوزترک، نجدت (1391). «در باب تاریخ‌نگاری در عثمانی»، در تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین نصرالله صالحی، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
اوزجان، عبدالقادر(1391). «تاریخ‌نگاری در دورۀ سلیمان قانونی»، در تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین نصرالله صالحی، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
اوزون‌چارشیلی، اسماعیل‌حقی (1380). تاریخ عثمانی، ترجمۀ وهاب ولی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ج 2.
ایپشیرلی، محمد (1391). «مروری بر تاریخ‌نگاری عثمانی»، در تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین: نصرالله صالحی، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
ایتسکویتس، نورمن (1377). امپراتوری عثمانی و سنت اسلامی، ترجمۀ احمد توکلی، تهران، نشر پیکان.
اینالجق، خلیل (1388). امپراتوری عثمانی: عصر متقدم 1300-1600، ترجمۀ کیومرث قرقلو، تهران، انتشارات بصیرت.
بابائی، طاهر (1395). نقش نخبگان حکومتی ایرانی در قلمرو عثمانی در دورۀ سلیم اول (حک: 918- 926 قمری) و سلیمان قانونی (حک: 926- 973 قمری) [رسالۀ دکتری رشتۀ تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه تهران].
بابائی، طاهر (1403). نقش نخبگان ایرانی در شکوفایی تمدن عثمانی، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد.
پچوی، ابراهیم (1283). تاریخ پچوی، استانبول، مطبعه عامره، ج 1و2.
جلال‌زاده، مصطفی چلبی (1981). طبقات الممالک و درجات المسالک، چاپ عکس‌برگردان، Celalzade, Mustafa (1981).(Geschichte Sultan Suleyman Kanunis von 1520 bis 1557, oder, Tabakat ul-Memalik ve Derecat ul-Mesalik, ed. Peter Kappert, Wiesbaden, Franz Steiner Verlag GMBH).
خیرالله افندی، حسن (1292). تاریخ دولت علیه عثمانیه، استانبول، مطبعۀ سلیمان افندی.
رحمانیان، داریوش و ثریا شهسواری (1391). «جایگاه عتبات عالیات در مناسبات ایران و عثمانی عصر قاجار: مطالعۀ موردی: زوّار و حمل جنائز»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، س 4، ش 13، صص 20-1. 
شاو، استانفورد (1370). تاریخ امپراتوری عثمانی و ترکیۀ جدید، ترجمۀ محمود رمضان‌زاده، مشهد، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، ج 1.
ششن، رمضان (1391). «مورخان عثمانی»، در تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین: نصرالله صالحی، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
صالحی، نصرالله (1388). «لشکرکشی سلطان مراد چهارم به ایروان و تبریز: علل و نتایج»، فصلنامه تاریخ اسلام و ایران، س 19، ش 1، صص 119-107.
صولاق‌زاده، محمد همدمی چلبی (1297). صولاق‌زاده تاریخی، استانبول، محمودبک مطبعه‌سی.
عربخانی، رسول (1394). «تشیع ایرانی و تسنن عثمانی: پژوهشی بر منازعات شیعی- سنی در عتبات عالیات قرن نوزدهم (با تکیه بر اسناد آرشیو عثمانی)»، فصلنامه تاریخ اسلام و ایران، س 25، ش 26، صص 141-123. 
عربخانی، رسول (1393). عتبات عالیات در روابط ایران و عثمانی قرن نوزدهم، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قره‌چلبی‌زاده، عبدالعزیز افندی (1248). سلیمان‌نامه، قاهره، مطبعۀ بولاق.
لطفی‌پاشا (1341). تواریخ آل عثمان، تصحیح کلیسلی معلم رفعت، استانبول، مطبعۀ عامره.
مطراقچی، نصوح (1979). بیان منازل سفر عراقین سلطان سلیمان خان، چاپ عکس‌برگردان(Matrakçı, Nasuhʼs Silahı(1979). Beyan-ı menazil-i sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman han, Haz. Hüseyin G. Yurdaydın, Ankara: Türk tarih kurumu basımevi.).
نشانچی، محمدپاشا (1279). تاریخ نشانچی، استانبول، طبعخانۀ عامره.
نعیما، مصطفی (1281). تاریخ نعیما (روضه الحسین فی خلاصه اخبار الخافقین)، [بی‌جا].
نوایی، عبدالحسین و غفاری‌فرد، عباسقلی (1386). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورۀ صفویه، تهران، سمت.
نوریلدیز، سارا (1391). «تاریخ‌نگاری عثمانی» در تاریخ‌نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین: نصرالله صالحی، تهران، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
نورائی، مرتضی و مینا معینی (1396). «بررسی مسائل و مشکلات زوّار ایرانی در زیارت عتبات عالیات در فاصلۀ سال‌های 1900-1920 م/ 1317-1341هـ.ق: مطالعۀ موردی: سوء‌رفتار مأمورین عثمانی نسبت به زوّار»، فصلنامه جستارهای تاریخی، س 8، ش 2، صص 221-199.
Babinger, F. (1992). Osmanlı tarih yazarları ve eserleri, trc: Coşkun Üçok, Ankara, Kültür bakanlığı yayınlar.
Erkoçoğlu, F. (2010). "Kutsal(laştırılmış) bir mekan: Kerbela (Osmanlı Hâkimiyetinin Sonuna Kadar)", Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(1), 277-320.
Karaçelebi, Z., & Abdülaziz, E. (2005). Zafer-nâme (Tarihçe-i Feth-i Revan ve Bağdad). ed. Nermin Yıldırım. İstanbul, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Açık Bilim.
Menekşe, Ö. (2006). Ehl-i Beyt Sevgisi, Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı.
Osmanlı Devletinde Ehl-i Beyt Sevgisi. (2008). By Ülgün Uyar and Hilmi Aydın and Sevgi Ağca, İstanbul, Nefes Yayıncılık.
Seyyid, l. (2011). Zübdetüʼt- Tevarih, haz: Durmuş Kandıra, Doktora tezi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü.
Sinan, Ç. (1998). Süleymanname Tarih-i Feth-i Sikloş Estergon ve İstol – Belgrad, İstanbul, Tarihi Araştırmalar ve Dokümantasyon Merkezleri Kurma ve Geliştirme Vakf.
Teke, R., & Zübeyde, U. (2022). "Bağdatta Üç Osmanlı Eseri", Sosyal Ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6(1).
دوره 7، شماره 25
پاییز 1404
صفحه 10-29

  • تاریخ دریافت 17 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 18 مهر 1404