نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

رویکرد مستشرقان انگلیسی‌زبان به رسمیت و رواج مذهب شیعه در ایران صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ و باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ و باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
علل یا چگونگی تغییر مذهب در ایران دورۀ صفوی و پرسش ­های مرتبط با آن از موضوعات مورد توجه مستشرقان، خاصه مستشرقان انگلیسیی ­زبان بوده‌­است. آنان در این زمینه آرای متفاوتی عرضه کرده‌اند. عده‌ای تغییر مذهب در ایران را تحولی ناگهانی و ناشی از فرمان شاه ‌اسماعیل و سخت‌گیری‌های متعاقب آن می‌دانند؛ در مقابل، گروهی دیگر با تمرکز بر زمینه‌های پیشین رواج و رشد تشیع در ایران، آن را فرایندی می‌دانند که به‌تدریج روی به گسترش نهاد. پژوهش حاضر با واکاوی آرای مستشرقان انگلیسی‌زبان، در پی دستیابی به پاسخ این پرسش است که آنان عوامل اصلی رواج تشیع را چه می‌دانند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کسانی چون راجر سیوری و اندرو ‌نیومن بر اعمال زور و خشونت در اعلام و ترویج تشیع در ایران تأکید می‌کنند، درحالی‌که مستشرقانی چون رودی ابی‌صعب با ارزیابی دقیق زمینه‌ها و عوامل تغییر‌مذهب در ایران  و با عطف توجه به پیشینۀ تشیع در ایران، بر نقش و میزان تأثیر علمای جبل‌‌عاملی بر تثبیت و رواج مذهب تشیع در جامعۀ ایرانی تأکید دارند. این مقاله با نقل و نقد آرای هر دو گروه از مستشرقان، دلایل و استنادات آنان را بررسی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The approach of English-speaking Orientalists towards the recognition and prevalence of Shia Islam in Safavid Iran

نویسندگان English

akram abdoos 1
Fahimeh Mokhber Dezfooli 2
Q.ALI Roodgar 3
1 PhD Student, Departmen of History and Archeology, Faculty of Litrtarure, Humanities &; Social Sciences, Sience and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assosiate Professor Department of History and Archeology, Faculty of Litrtarure, Humanities & Social Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Theological Education, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده English

Religious conversion in Safavid Iran is one of the favorite subjects of Orientalists and their works and opinions in this field are controversial. Some consider the change of religion in Iran as a sudden change caused by the decree of Shah Ismail and the subsequent strictures; On the other hand, another group, focusing on the previous contexts of the spread and growth of Shiism in Safavid Iran, considers it a process that gradually expanded. The present research aims to explore the views of English-speaking Orientalists to find out what they consider to be the main factors in the spread of Shia Islam.While Roger Sevory and Andrew Newman emphasize the use of force and violence in the declaration and promotion of Shiism in Iran, Rudi Abi Saab, in the face of other orientalists, has carefully evaluated the factors and contexts of religious change in Iran, while examining the background of Shiism in Iran. Iran emphasizes the role and extent of the influence of Jabal Aamili scholars on the establishment and spread of Shia religion in Iranian society. This article reviews the opinions of both groups of Orientalists, their reasons and citations.

کلیدواژه‌ها English

Shiism
Iran
religious conversion
Aamili scholars
Safavid period
اسکندربیک  ترکمان (1378ش). تاریخ عالم‌آرای عباسی، به اهتمام ایرج افشار، تهران، امیرکبیر.
افندی، عبدالله (1401ق). ریاض العلما وحیاض الفضلا، محقق احمد حسینی، به اهتمام محمود مرعشی، قم، مطبعة الخیام، ج2.
امین، محسن (۱۴۰۳ق).خطط جبل عامل، به کوشش حسن امین، بیروت.
امینی هروی، امیر صدر‌الدین ابراهیم، (1383ش). فتوحات شاهی، به‌کوشش محمدرضا نصیری، تهران،
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.  
باربارو، جوزافا و دیگران (1381ش). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چاپ دوم، تهران، خوارزمی.
جهانگشای خاقان (1364ش). مقدمه و پیوست‌ها الله دتا ‌مضطر، اسلام‌آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
حارثی، حسین ‌بن‌ عبدالصمد (بی تا). رساله عقد الحسینی، تصحیح سید‌جواد مدرسی، یزد، گلبهار.
حر‌عاملی، محمد‌ بن‌ حسن (1412ق). وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌ البیت (ع) لاحیاء التراث، ج 1.
حسینی‌ استرآبادی، سید‌حسین‌ بن ‌مرتضی (1366ش). تاریخ سلطانی: از شیخ‌ صفی تا شاه ‌صفی، به‌کوشش احسان اشراقی، تهران، انتشارات علمی.
حموی، محمد ‌بن‌ اسحاق (1389ش). منهج الفاضلین فی معرفة الائمة الکاملین، تحقیق سعید نظری ‌توکلی، قم، بوستان کتاب.
خواند‌میر، غیاث‌الدین (1380ش).حبیب السیر، مصحح محمد دبیر‌سیاقی، مقدمه جلال‌الدین همایی، تهران، خیام.
خوانساری، محمد باقر (۱۳۹۰ش). روضات الجنات، قم،  اسماعیلیان، ج4.
دولیه ‌دلاند، آندره (1355ش)، سفرنامه: زیبایی‌های ایران، ترجمه محسن صفا، بی‌‌نا، انجمن دوستداران کتاب.
رحیم‌لو، یوسف (بهار 1375ش). «بررسی تشبثات مذهبی عثمانیان علیه صفویان»، جغرافیا و برنامه‌ریزی،  ش ‌3،  ص 40-30.
رودگر، قنبرعلی (پاییز و زمستان 1389ش). «از نماز تا نماد: تأملی در تاریخ نماز‌جمعه تا پایان خلافت عباسی»، تاریخ و تمدن اسلامی،      ش 12، ص 20-3.
روملو، حسن بیک (1384ش). احسن التواریخ، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر.
رویمر، هانس (1380ش).  دوره صفویان (تاریخ ایران پژوهش دانشگاه کمبریج)، ترجمه یعقوب آژند، تهران، جامی.
سلیم، محمدنبی (آذر-اسفند 1392). «مهاجرت جبل‌عاملیان به ایران: افسانه یا حقیقت»، آینه پژوهش، شماره 143و144، ص 66-55.
طهماسبی، ساسان (بهار و تابستان 1392).«رسمی‌شدن تشیع در خراسان عصر صفوی»، پژوهش‌نامه تاریخ‌های محلی ایران، ش 2،  ص 113-105.
طهماسبی، ساسان (پاییز 1393)، «تقدس و قدرت در دوره صفوی (جایگاه قدسی پادشاهان صفوی)»، شیعه‌پژوهی، ش 51، ص85-65.
عالم‌آرای شاه طهماسب ( 1370ش). تصحیح ایرج افشار، تهران، دنیای کتاب.
عبدی‌بیک، زین العابدین علی (1369ش). تکملة الاخبار، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، ‌نشر نی.
فیض‌ کاشانی، محسن (1383ش). محجة البیضا فی تهذیب الاحیاء ، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
قزوینی، عبدالنبی ‌بن ‌محمدتقی (۱۴۰۷ق). تتمیم‌ امل‌ الآمل، تحقیق احمد حسینی، قم‌، مکتب آیت الله مرعشی، ج 1.
قمی، قاضی ‌احمد ‌حسینی (۱۳۸۳ش). خلاصة التواریخ، به تصحیح احسان اشراقی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
کرکی، علی ‌بن‌ الحسین (۱۴۰۸ ق ). جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، آل البیت.
کرکی، علی ‌بن‌ الحسین (1409ق)، رسائل محقق الکرکی، تحقیق محمد حسون، قم، مکتبة المرعشی النجفی، ج 1.
کمپفر، انگلبرت (1363ش). سفرنامه، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران، خوارزمی.
مجلسی، محمد تقی (1376ش). لوامع صاحبقرانی (مشهور به شرح الفقیه)، قم، نشر اسماعیلیان.
مخبر‌دزفولی، فهیمه ( بهارو تابستان 1393). «مستشرقان و مهاجرت علمای جبل‌عامل به ایران»، تاریخ و تمدن اسلامی،  ش 19، ص 202-189.
منجم‌ یزدی، ملا‌جلال (1366ش). تاریخ عباسی، به‌کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید.
مورگان، دیوید (1373ش). ایران در قرون وسطی، ترجمه عباس مخبر، تهران، طرح‌نو.
موریموتو، کازئو (بهار۱۳۹۰ش). «اولین نشان از سیادت صفویان در کتب انساب»، ترجمه علی خاگپور، پیام بهارستان، ش 11، ص 267-241.
هالم، هاینس (1389ش). تشیع، ترجمه محمدتقی اکبری، قم، نشر ادیان.
Savory, R. M. (1980). Iran Under the Safavids, Cambridge: Cambridge University Press.
Amir‌ Arjamnd, S. ( 1987 .(The Shadow if God & Hidden Imam,Religion, political Order and Socialal Change in Shiit Iran from The Bigining to 1890, Chicago- Landon, The Un of Chicago Press.
Newman, Andrew. (2006). Safavid Iran; Rebirth of a Persian Empire, New York.
Roemer. H. R. (1986). The Safavid Period,The Cambridge History of Iran,(Vol,1),(P.Jakson and L. Lockhart, eds). Cambridge.
Rula Jurdi Abissab. (2004). Converting Persia: religion and power in the Safavid empire, London.
Stanfield-Johnson, Rosemary. (2004). “Tabarraiyan and early Safavids”, Iranian Studies, Vol37, No 1,  pp: 7-47.
دوره 6، شماره 21
پاییز 1403
صفحه 34-53

  • تاریخ دریافت 27 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 دی 1403