نوع مقاله : مقاله پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
This study aims to investigate the relationship between spiritual wisdom and architecture and urban planning, focusing on the potential for revitalizing meaningful spaces within contemporary design practices. Adopting an interdisciplinary framework and employing a conceptual-interpretive methodology, the research analyzes philosophical, mystical, and traditional architectural texts, alongside contemporary meaning-oriented theories. Through documentary analysis and comparative examination—particularly of historical urban fabrics such as Yazd—the study identifies spatial components grounded in wisdom traditions and evaluates their applicability to modern architectural contexts. The theoretical framework is informed by Islamic philosophy and the views of thinkers such as Mulla Sadra, Seyyed Hossein Nasr, René Guénon, Henry Corbin, and Christopher Alexander.
Findings suggest that, within wisdom-based traditions, space is not merely a physical construct but a metaphysical field for the manifestation of meaning, connection to cosmic order, and experience of transcendence. In contrast, contemporary architectural approaches often neglect this spiritual dimension. In response, the research proposes five strategic directions for reestablishing the role of wisdom in spatial design: (1) initiating the design process through inner purification and intuitive insight; (2) developing a pattern language and traditional architectural knowledge base; (3) reimagining urban regeneration through the lens of practical wisdom; (4) critically reviving indigenous design models; and (5) enhancing spiritually-oriented urban planning at the macro scale. These strategies necessitate a transformation in architectural education, a redefinition of the architect’s role, and the integration of rational, intuitive, and spiritual dimensions into the design process. Ultimately, the study argues that wisdom offers a regenerative link between form, meaning, and human experience in contemporary architecture.
کلیدواژهها English
اعوانی، غلامرضا، (1375). حکمت و هنر معنوی، تهران: انتشارات گُروس.
آیشم، معصومه، شجاری، مرتضی، مولائی، اصغر. (1401). شهر در حکمت متعالیه و جایگاه آن در کمال انسان. مجله پژوهشهای فلسفی، 16(38)، 1-28.
بورکهارت، تیتوس (۱۳۹۹). هنر مقدس، ترجمه: جلال ستاری، تهران: انتشارات سروش.
بینای مطلق، محمود (1385). نظم و راز، بهاهتمامِ سیدحسن آذرکار، تهران: هرمس.
بهرامپور، عطیه و رودکی، سمیه (۱۳۹۷). تبیین نقش اهالی فتوت در رشد و شکوفایی شهرهای ایران اسلامی.
شایگان، داریوش (1370). ایران نامه- شماره 36، 552-541.
شلدریک، فیلیپ (۲۰۱۵). معنویت: درآمدی بسیار کوتاه، ترجمه مینا درفشی (1398)، تهران: نشر طرح نقد.
فرانکل، ویکتور امیل (1383). فریاد ناشنیده برای معنی، ترجمه مصطفی تبریزی و علی علوینیا، تهران: فراروان.
فکوهی، ناصر (۱۳۸۳). انسان شناسی شهری، تهران: نشر نی.
الکساندر، کریستوفر (1392). سرشت نظم، گزیده جلد نخست پدیده حیات؛ برگردان: رضا سیروس اکبری و علی اکبری، چاپ دوم، انتشارات پرهام نقش، تهران.
الکساندر، کریستوفر (1390). معماری و راز جاودانگی راه بیزمان ساختن؛ برگردان: مهرداد قیومی بیدهندی، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
گنجی صفار، محمدعلی، ورمزیار، حسن، حسینی، پیمان، طاهری، رامین، بهرامنژاد، داوود، و سعید، حسین (1395). رویکرد حکمی به معماری اسلامی ایران. کنفرانس سالانه پژوهشهای معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.
مددپور، محمد (۱۳۷۷). حکمت معنوی و ساحت هنر؛ تأملاتی در زمینة سیر هنر در ادوار تاریخی. حوزة هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
مدنی فرزانه، مهدوی افسون، رفیعیان مجتبی، محمد نیای قرایی فاطمه. (1401). بررسی تأثیر مؤلفههای مکانی بر تولید فضای معنویت مبنا در مقیاس شهری (مورد پژوهی منطقه ثامن شهر مشهد). آمایش فضا و ژئوماتیک. ۲۶ (۱) :۸۹-۱۱۷.
مزلو، ابراهام (1398). ادیان، ارزشها و تجربههای اوج. مترجم زهرا اکبری، کرگدن. تهران.
مزلو، آبراهام. اچ (۱۳۷۵). بهسوی روانشناسی بودن، ترجمه احمد رضوانی، مشهد: آستان قدس رضوی.
مزلو، آبراهام. اچ (1381). «انسان سالم و خودشکوفایی»، شعوری دیگر (چشم باطن) (روانشناسی و مردمشناسی عرفانی)، ترجمه سید مهدی ثریا، تهران: دانژه.
معتمدمنش، مهدی و ارنواز، پریسا. (1403). نقش عرفان اسلامی در شکلگیری باغهای شفابخش ایرانی. نشریه علمی علم و تمدن در اسلام، 6(21)، 54-78. doi: 10.22034/icrs.2025.499603.1315
مولائی، اصغر. (1399). راهبردها و راهکارهای آرمانشهر اسلامی با محوریت آموزههای علوی برای کاربست در توسعه شهرهای ایران. نشریه علمی علم و تمدن در اسلام 2(6)، 110-135.
نصر، سید حسین. (۱۳۷۵). هنر و معنویت اسلامی، ترجمه: رحیم قاسمیان، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی.
نصر، طاهره، و ماجدی، حمید. (1392). نگاهی به مقوله هویت در شهرسازی. معماری و شهرسازی آرمانشهر، 6(11)، 277-269.
Alexander, C (1997). The timeless way of building. Oxford University Press, New York
Alexander, C (2002a). The luminous ground: an essay on the art of building and the nature of the universe. In: Alexander CWJ (ed) Essay on the art of building and the nature of the universe. Center for Environmental Structure, Berkeley, Calif.
Alexander, C. (2002b). The nature of order: the process of creating life. The Centre for Environmental Structure, Berkeley, California
Alexander, C. (2002c). The phenomenon of life: an essay on the art of building and the nature of the universe. In: Alexander CWJ (ed) Essay on the art of building and the nature of the universe. Center for Environmental Structure, Berkeley, Calif
Alexander, C. (2002d). The process of creating life: an essay on the art of building and the nature of the universe. In: Alexander CWJ (ed) Essay on the art of building and the nature of the universe. Center for Environmental Structure, Berkeley, California
Alexander, C. (2002e). A vision of a living world: an essay on the art of building and the nature of the universe. In: Alexander CWJ (ed) Essay on the art of building and the nature of the Universe. Center for Environmental Structure, Berkeley, California
Alexander, C. (2004). The Nature of Order, Book Four: The Luminous Ground: An Essay on the Art of Building and The Nature of the Universe ,2004, The Center for Environmental Structure, ISBN: 9780972652940
Alexander, C., Ishikawa, S., Silverstein, M. (1977) A pattern language. Oxford University Press, New York
Ardalan, N. & Barrie, T. (2016 a). Arguments for a Spiritual Urbanism. Architucture, culture and spirituality. Urbanism, spirituality and well being symposium.
Barthes, Roland. 1988. Semiology and Urbanism (in: the semiotic challange). New York: Hill and Wang
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117, 497-529.
Bell, S. (2014). Christ in the city: A concise theology. Urban Loft Publishers.
Bermudez, J. (2016). Arguments for a Spiritual Urbanism IN_BO. ,07(9), 104-115
Crook, A. (1997). The city in the Bible: A relative perspective. Cambridge University Press.
Dawes, M. J., Ostwald, M. J. (2017). Christopher Alexander’s a pattern language: analysing, mapping and classifying the critical response. City Territ Arch 4(17):1–14
De Beer SF (2018) Faith-based action and urban regeneration. UTS Theol Stud 74(3):1–11
Eliade, M. (1991). The sacred and the profane: The nature of religion (W. R. Trask, Trans.). Harcourt Brace Jovanovich. (Original work published 1957)
Fagan, P. (1996) Why religion matters: the impact of religious practice on social stability. The Heritage Foundation, Washington, DC
Fisher, J.W. (1998). Spiritual health: Its nature and place in the school curriculum. PhD thesis, University of Melbourne.
Gilbert, P. & Parkes, M. (2011). Faith in one city: exploring religion, spirituality and mental wellbeing in urban UK, Ethnicity and Inequalities in Health and Social Care, VOL. 4 NO. 1 2011, pp. 16-27, DOI 10.1108/17570981111189551.
Gonsalves, K. (2016). The meaning of the city: An urban-religious approach to the metaphor of the city in Revelation. Wipf and Stock.
Gordon, J. S. (1988). Holistic Medicine, New York: Chelsea House Publishers.
Heidegger, M. (1977). Building, dwelling, thinking (A. Hofstadter, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1951)
Klinger, A., Salingaros, N. A. (2000). A pattern measure. Environ Plann B Plann Design 27:537–547
Lambert, N, Stillman, T. F., Hicks, J. A., Kamble, S., Baumeiter, R. F., Fincham, F. D. (2013). Belong is to matter: Sense of belonging enhances meaning in life. Personality and Social Psychology Bulletin, 39, 1418-1427.
Larsen, M. (2008). Translation based on meaning. Translated by Ali Rahimi. Tehran: Jangal. [in persian]
Linthicum, R. (1991). City of God, city of Satan: A biblical theology of the urban church. Zondervan.
McKinnon, A. (2017) Religion and social class: theory and method after Bourdieu.SocResOnline22(1):1–13. https://doi.org/10.5153/sro.4247
Naghizadeh, M. (2007). Perception of Beauty & Identity of City (In The Light Of Islamic Thought), Isfahan: Cultural Organization of the Municipality of Isfahan Publishing Co.
O'Reilly, P. V. (2015). Rituals and walls: The architecture of sacred space. Routledge.
Ricoeur, P. (1981). On Adam’s house in paradise: The idea of the primitive hut in architectural theory. MIT Press.
Salingaros, N. A. (2019). Beauty and the nature of matter: the legacy of ChristopherAlexander.NewEnglish Rev.
Salingaros, N. A. (2000). Complexity and urban coherence. J Urban Design 5(3):291–316.
Salingaros, N. A. (2014). Complexity in architecture and design. Oz J 36:18–25
Salingaros, N. A., Kalb, J. (2012). Why contemporary architecture is against god and man. Crisis Magazine., June 2019
Salingaros, N.A. (2002). Anti-architecture and religion. Catholic Culture.
Salingaros, N.A. Architecture, Patterns, and Mathematics. Nexus Netw J 1, 75–86 (1999). https://doi.org/10.1007/s00004-998-0006-0
Salingaros, NA (2003). Connecting the Fractal City. In: Paper presented at the 5th Biennial of towns and town planners in Europe, Barcelona, April 2003
Seamon, D. (2007). Christopher Alexander and a phenomenology of wholeness. In: Paper presented at the Christopher Alexander annual meeting of the Environmental Design Research Association, Sacramento, CA
Sheldrake, P. (2006). Cities and human community: Spirituality and urban life. Augsburg Fortress.
Sheldrake, P. (2014). The spiritual city: Theology, spirituality, and the urban. Wiley-Blackwell.
Sheldrake,P .(2006). Spirituality and the Urban. Cities An Human Community, 107-118.
Shole, M. (2009). "The methodology of urban semiotic fields." Beautiful arts (39): 105- 116.
Stackhouse, C. (2015). The alluring city: A biblical theology of the city. Eerdmans.
