نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

بررسی تحلیلی چالش‌های علم دینی در تمدن مدرن

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده
استادیار گروه آموزش الهیات، معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/icrs.2025.550354.1395
چکیده
در تمدن مدرن، بشر جدید علم دینی را با چالش‌های بسیاری روبه رو ساخته است؛ زیرا سعی در نفی بُعد ماورایی و قدسی دین و نیز جنبه متافیزیکی آن داشته و جایگاه و ارزش انسان در جهان هستی را آسیب پذیر نموده و موجب بحران در فرهنگ دینی و رواج شک گرایی در علوم بشری گردیده و تفسیر آزاد از متون دینی را با اتکا بر عقلانیت و ایمان بشری گسترش داده است. این نوع برخورد، منجر به پدید آمدن تکثر گرایی، خصوصی شدن علمی و دینی و سکولاریزه شدن شده و بیان حقیقت جهان و انسان در نظام هستی و تناسب آن‌ها به یکدیگر، بر پایه دانش‌هایی چون فیزیک، فلسفه، روان شناسی مدرن و زیست شناسی و با تبیین مادی را به دنبال داشته است و در این نگاه منزلت انسان را دچار تغییر بنیادین نموده است. بر این اساس، امروزه بدون توجه به فرهنگ بومی و اصیل دینی خود، هم چالش‌ها در عرصه علم دینی افزایش یافته و هم بدون مشروط و مقید نمودن آن به زیرساخت‌های تمدنی، از الگوها و مدل‌های توسعه غربی و فن آوری ها در مواجهه با مدرنیته، استفاده می‌شود. سعی نگارنده در این مقاله آن است که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد کاربردی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای، بعد از ذکر مفاهیم محوری، این سؤال را بیان کند که مهم‌ترین چالش‌های علم دینی در تمدن مدرن و جایگاه انسان در این عرصه چیست؟ لذا، از مسأله تکثرگرایی دینی، کاهش سطح دین و دین داری به تجربه قلبی و شخصی و سکولاریزه شدن ماهیت دین در عرصه علوم و زندگی انسانی به مثابه منشأ بحث و دلایل بحران دین و منزلت دینی در تمدن مدرن یاد کرده و علاوه بر ذکر دلایل ایجاد چالش‌های علم دینی در تمدن مدرن به بیان جایگاه انسان در این عرصه و پاسخ به پرسش مذکور بپردازد. مهم‌ترین یافته‌های جدید این مقاله، اشاره دقیق به چالش‌های علم دینی در تمدن مدرن، دلایل ایجاد این چالش‌ها و تأثیر آن‌ها بر منزلت تمدنی انسان و فاصله دادن او از جایگاه حقیقی در تمدن اسلامی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analytical study of the challenges of religious science in modern civilization

نویسنده English

seyed mehdi soltani renani
Assistant Professor, Department of Theology, Islamic Education and Training, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

In modern civilization, modern humanity has faced many challenges for religious science. Because it has attempted to negate the transcendental and sacred dimension of religion, as well as its metaphysical aspect, and has made the place and value of man in the universe vulnerable. It has caused a crisis in religious culture and the spread of skepticism in the human sciences, and has expanded the free interpretation of religious texts based on rationality and human faith. This type of approach has led to the emergence of pluralism, scientific and religious privatization, and secularization, and has led to the expression of the truth of the world and man in the system of existence and their compatibility with each other, based on knowledge such as physics, philosophy, modern psychology, and biology, and with a material explanation. Accordingly, today, without paying attention to one's native and authentic religious culture, both the challenges in the field of religious science have increased and, without conditioning or binding it to civilizational infrastructures, Western development patterns and models and technologies are used in the face of modernity. The author's attempt in this article is to use a descriptive-analytical method and an applied approach based on library study, after mentioning the central concepts, to express the question: What are the most important challenges of religious science in modern civilization and the position of man in this field? Therefore, the issue of religious pluralism, the reduction of the level of religion and religiosity to a heartfelt and personal experience, and the secularization of the nature of religion in the field of science and human life are mentioned as the source of the discussion and reasons for the crisis of religion and the status of religion in modern civilization. In addition to mentioning the reasons for the challenges of religious science in modern civilization, it also addresses the position of man in this field and answers the aforementioned question. The most important new findings of this article are the precise reference to the challenges of religious science in modern civilization, the reasons for the emergence of these challenges, and their impact on the civilizational status of man and distancing him from his true position in Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها English

Religion
religious science
modern civilization
challenge
modern man
باربور، ایان (1382). علم و دین، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ 3.
بهنیافر، احمدرضا (1388). «آسیب شناسی فرهنگ و تمدن اسلامی در زمینه تولید علم در جهان امروز»، فصلنامه علوم اسلامی، س 4، صص 202-173.
پارسانیا، حمید (1387). «بازسازی علم مدرن و بازخوانی علم دینی»، فصل نامه راهبرد فرهنگ، س 1، ش 3، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، صص 31-17.
پارسانیا، حمید (1385). سنت، ایدئولوژی، علم، قم: بوستان کتاب.
پارسا نیا، حمید (1379). علم و فلسفه، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
تیلیش، پل (1376). الهیات و فرهنگ، ترجمه مراد فرهاد پور و فضل اله پاک نژاد، تهران: طرح نو.
خاکی قراملکی، محمدرضا (1390). تحلیل هویت علم دینی و علم مدرن، تهران: انتشارات تمدن نوین اسلامی، چ 3.
خاکی قراملکی، محمدرضا (1394). «چالش‌های دین و معنویت در تمدن مدرن»، فصل نامه کلام اسلامی، مؤسسه امام صادق (ع)، س 24، ش 96، صص 132-111.
دلاور، علی (1378)، مبانی نظری و علمی پژوهش، تهران: رشد.
سلطانی رنانی، سید مهدی (1389). راه کارهای قرآنی در غلبه بر فشارهای روانی، اصفهان: مهر قائم (عج).
شایگان، داریوش (1380). افسون زدگی جدید، ترجمه فاطمه ولیانی، تهران: نشر فروزان، چ 2.
شولتز، دوان پی (1375). تاریخ روان شناسی نوین، ج 1، ترجمه علی اکبر سیف و دیگران، تهران: رشد، چ 3.
فروم، اریک (1366). گریز از آزادی، ترجمه عزت اله فولادوند، تهران: نشر مروارید، چ 4.
کاویانی، محمد (1395). روان شناسی در قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ 6.
کوثری، علی اصغر و دیگران (1386). نهضت علمی و فرهنگی از نگاه امام خمینی (ره)، قم: پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی.
کیوپیت، دان (1376). دریای ایمان، ترجمه حسن کامشاد، تهران: طرح نو.
گریفین، دیوید ری (1381). خدا و دین در جهان پست مدرن، ترجمه حمیدرضا آیت الهی، تهران: آفتاب توسعه.
گوستاویونگ، کارل (1385). «انسان مدرن در جستجوی معنا»، ماهنامه سیاحت غرب، قم: اداره کل پژوهش‌های اسلامی سازمان صدا و سیما، ش 38، صص 15-11.
گیدنز، آنتونی (1378). تجدد و تشخص، ترجمه ناصر موفقیان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
لورنتس، کنراد (1385). هشت گناه بزرگ انسان متمدن، ترجمه محمود و فرامرز بهزاد، تهران: نشر سپهر.
محیطی، فرشته (1386). «امام صادق (ع) و بازسازی نهضت نرم افزاری و تولید علم»، روزنامه کیهان، فروردین، ص 6.
همیلتون، ملکم (1377). جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر تبیان.
یاسپرس، کارل (1373). آغاز و انجام تاریخ، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران:خوارزمی، چ 2.
دوره 7، شماره 28
تابستان 1405
صفحه 173-190

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1404