نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

بررسی و تحلیل تطبیقی نقدهای سبکی و علامه حلی بر آرای ابن تیمیه (مطالعه موردی مسئله زیارت قبور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ و ایرانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ و ایران شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/icrs.2025.545254.1388
چکیده
ابن تیمیه در سده‌های هفتم و هشتم هجری با طرح آرای نوین در حوزه‌های کلامی و فقهی، مخالفت گسترده‌ای را در میان علمای مذاهب اسلامی برانگیخت. این پژوهش به تحلیل تطبیقی آرای دو تن از برجسته‌ترین مخالفان وی، تقی‌الدین سبکی از علمای اهل سنت و علامه حلی از علمای امامیه، با تمرکز بر مسئله زیارت قبور می‌پردازد. مطالعه حاضر درصدد واکاوی زمینه‌های تاریخی این تقابل فکری و تبیین مبانی، دلایل و شیوه‌های نقد این دو اندیشمند است. هدف اصلی تحقیق، تبیین جامع دلایل و شیوه‌های مخالفت با ابن تیمیه از دو منظر فکری و شناسایی وجوه اشتراک و افتراق در روش‌های نقد است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و با اتکا بر مطالعه کتابخانه‌ای و بررسی تطبیقی منابع دست اول انجام شده است. در پاسخ به سؤال اصلی پژوهش که بررسی مهم‌ترین دلایل و وجوه اشتراک و افتراق در نقدهای وارده بوده، یافته‌ها نشان می‌دهد علی‌رغم اشتراک در دفاع از زیارت قبور و استفاده از روش‌های استدلالی مشابه، انگیزه‌ها و کانون‌های نقد کاملاً متمایز بوده است. سبکی با انگیزه حفظ وحدت امت و سنت فقهی-حدیثی مسلط به نقد پرداخت، در حالی که علامه حلی با انگیزه دفاع از امامت و هویت اعتقادی شیعه، رویکردی کلامی-تاریخی در پیش گرفت. این پژوهش به وضوح نشان می‌دهد که چگونه این تقابل فکری، بیانگر تکثر و پیچیدگی درون‌تمدنی جهان اسلام است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Comparative Analysis of the Stylistic Critiques of Al-Subki and Allamah Al-Hilli on the Views of Ibn Taymiyyah(Case Study: The Issue of Grave Visitation)

نویسندگان English

bahman zeinali 1
elahe saadat 2
1 Associate Professor, Department of History and Iranology, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 PhD Student in Islamic History, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

In the 7th and 8th centuries AH, Ibn Taymiyyah provoked widespread opposition among Islamic scholars from various schools of thought by introducing novel theological and jurisprudential views. This research conducts a comparative analysis of the perspectives of two of his most prominent critics: Taqi al-Din al-Subki, a Sunni scholar, and Allamah al-Hilli, a leading Imami scholar, focusing on the issue of grave visitation. The study aims to explore the historical context of this intellectual confrontation and elucidate the foundations, reasons, and methodologies employed by these two thinkers in their critiques. The primary objective is to comprehensively explain the reasons and methods of opposing Ibn Taymiyyah from two distinct intellectual perspectives, while identifying points of convergence and divergence in their critical approaches. The research adopts a descriptive-analytical method, relying on library research and a comparative examination of primary sources. In addressing the main research question—identifying the most significant reasons, commonalities, and differences in the critiques—the findings reveal that, despite their shared defense of grave visitation and the use of similar argumentative methods, their motivations and focal points of criticism were distinctly different. Al-Subki’s critiques were motivated by a desire to preserve the unity of the Muslim community and the dominant jurisprudential-hadith tradition, whereas Allamah al-Hilli adopted a theological-historical approach aimed at defending the Imamate and the doctrinal identity of Shiism. This study clearly demonstrates how this intellectual confrontation reflects the diversity and complexity within the civilizational framework of the Islamic world.

کلیدواژه‌ها English

Sunni Scholars
Imami Scholars
Ibn Taymiyyah
Taqi al-Din al-Subki
Allamah al-Hilli
Grave Visitation
ابن تیمیه، تقی الدین (۱۴۰۶ ق). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، محقق محمد رشاد سالم، نشرجامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة.
ابن تیمیه، تقی الدین (۱۴۱۶ ق). مجموع الفتاوی، تحقیق عبد الرحمن بن محمد بن قاسم، مدینة نبویة، مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
ابن تیمیه، تقی الدین (۱۴۲۲ ق). قاعدة جلیلة فی التوسل والوسیلة، تحقیق ربیع بن هادی عمیر المدخلی، عجمان، نشرمکتبة الفرقان.
ابن تیمیه، تقی الدین (بی‌تا). زیارة القبور والاستنجاد بالمقبور، الریاض، المملکة العربیة السعودیة، نشر دار طیبه.
ابن حجر، عسقلانی (۱۳۹۰ ق). لسان المیزان، تحقیق دائرة المعرف النظامیة هند، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ابن حجر، عسقلانی (۱۳۹۲ ق). الدرر الکامنه، حیدر آباد، محقق محمد عبد المعید ضان، مطبعة مجلس دائرة المعارف عثمانیة.
ابن حجر، عسقلانی (۱۴۰۶). تقریب التهذیب، تحقیق محمد عوامه، سوریه، نشردار الرشید.
ابن کثیر، أبو الفداء إسماعیل بن عمر (۱۴۰۷). البدایة والنهایة، نشردار الفکر.
حلی، حسن بن یوسف (1379). منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة، مشهد، مؤسسة عاشورا.
حسینی میلانی، سید علی (1390). افکار ابن تیمیّه در بوته نقد، قم، نشر الحقائق.
حسینی میلانی، سید علی (1386). شرح منهاج الکرامه فی اثبات الامامه، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
ذهبی، شمس الدین (۱۴۲۷ ق). سیر أعلام النبلاء، دار الحدیث، القاهرة، کتاب‌خانه فقاهت.
ذهبی، شمس الدین (بی تا). زغل العلم، محقق محمدابن ناصرالعجمی، بی جا، مکتبه الصحوه الاسلامیه.
سبکی، تاج الدین (۱۴۱۳ ق). الطبقات الشافعیه الکبری، تاج الدین سبکی، محقق محمود محمد التناحی، بیروت، نشرهجر للطباعة والنشر.
سبکی، عبد الکافی (١٣٤٧ق). الدرة المضیة فی الردّ علی ابن تیمیة، دمشق، مطعبة الترقی.
سبکی، علی بن عبدالکافی (1419 ق). شفاء السقام فی زیارة خیر الانام، حیدرآباد، دائرة المعارف العثمانیه.
مقریزی، ابوالعباس تقی الدین احمد بن علی (۱۹۴۱ م). السلوک لمعرفة دول الملوک، قاهره، دار الکتب العلمیة
زریاب خوئی، عباس (1372). دانشنامه بزرگ اسلامی، ج ۳، مقاله ۱۰۰۸.
Holt, P.M. (2004). The Age of the Crusades: The Near East from the Eleventh Century to 1517, London: Routledge.
Hoover, Jon. (2019). Ibn Taymiyya. London: Oneworld Academic.
Lapidus, I. (2014). A History of Islamic Societies. 3rd ed, London:Cambridge University Press.
Rapoport, Yossef. (2020). "Ibn Taymiyya's Radical Thought: The Codification of Quranic Legal Principles." Journal of Islamic Studies, 31(2), 105-130.
دوره 7، شماره 28
تابستان 1405
صفحه 121-140

  • تاریخ دریافت 14 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 18 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 24 آبان 1404