نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

واکاوی مؤلفه ­های زمینه‌گرایی در معماری اعتاب مقدّسه؛ تحلیل ِاستقرایی میراث شهری نجف با ِابتِنا بر کتاب نَجَف، دروازه حکمت

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، ایران.
2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، ایران.
10.22034/icrs.2026.553714.1400
چکیده
مداخلات معماری در اَعتاب مُقَدَّسه، نیازمند درکی عمیق از لایه‌های پنهان بستر تاریخی و معنایی است. مسئله اصلی این پژوهش، فقدان چارچوبی روش­مند برای تبدیل معارف میراثی به گزاره‌های طراحی در معماری زیارتگاه­های شهر نَجَف اَشرف است. بر این اساس، هدف تحقیق حاضر استخراج مؤلفه‌های بنیادینِ زمینه‌گرایی و تدوین ملاحظات راهبردی برای مداخلات معماری آتی است. این مقاله با رویکردی تحلیلی و با کاربست فرآیند اِستقرایی، به واکاوی محتوای کتاب «نَجَف، دروازه حکمت» تألیف یاسر طَبّاع به عنوان یک میراث‌نگاری‌ چندرشته‌ای می‌پردازد. در این مسیر، محتوای کتاب نه به عنوان یک اثر توصیفی، بلکه به عنوان یک «پیکره­داده»، مورد تحلیل کیفی قرار گرفته تا لایه‌های تاریخی، باستان­شناسی، معماری و انسان‌شناختی آن به گزاره‌های عملیاتی در معماری تبدیل شوند. تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری نَجَف بر یک نظام پیوستگی استوار است که قطب‌های قُدسی (حَرَم)، آموزشی (حوزه)، تجاری (بازار) و تدفینی (وادی‌السّلام) را به هم پیوند می‌دهد. یافته‌های پژوهش در قالب یک مدل سه‌گانه تداوُم (نمادین، تاریخی و کارکردی) دسته‌بندی شده و در نهایت، ملاحظات راهبردی برای طراحی در این بافت ارائه گردیده است که تعادلی میان سنت‌های محلی و نقش فراملّی نَجَف برقرار می‌سازد. پژوهش نشان می­دهد که شناخت زمینه در نَجَف، مستلزم عبور از لایه کالبدی و دستیابی به معنای مکان است. خروجی این پژوهش فراتر از نقد یک اثر مکتوب، ارائه یک چارچوب راهبردی برای معماران و طراحان معاصر است تا از طریق آن، اصالت تمدنی نَجَف را در طرح‌های توسعه آتی حفظ و بازتولید کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing Contextual Components in the Architecture of Holy Shrines: An Inductive Analysis of Najaf's Urban Heritage Based on the Book "Najaf, The Gate of Wisdom"

نویسندگان English

yaser Akrami 1
javad divandari 2
1 PhD student in Islamic Arts, Faculty of Architecture and Art, Kashan University, Kashan,Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Art, University of Kashan, Iran.
چکیده English

Architectural interventions in the Holy Shrines (Atabat) require a profound understanding of the latent historical and semantic layers of the context. The primary problem addressed in this research is the absence of a methodical framework to transform heritage knowledge into design principles for the architecture of shrines in the city of Najaf al-Ashraf. Accordingly, the present study aims to extract the fundamental components of contextualism and formulate strategic considerations for future architectural interventions. Utilizing an analytical approach and an inductive process, this article explores the content of the book Najaf: The Gate of Wisdom by Yasser Tabbaa as a multidisciplinary heritage study. Within this framework, the book's content is analyzed qualitatively as a "data corpus" rather than a mere descriptive work, aiming to transform its historical, archaeological, architectural, and anthropological layers into operational architectural statements. The results indicate that the architecture of Najaf is founded upon a "system of continuity" that interconnects the sacred (Shrine), educational (Hawza), commercial (Bazaar), and funerary (Wadi al-Salam) poles. These findings are categorized into a "Triple Continuity Model" (Symbolic, Historical, and Functional). Finally, strategic design considerations are proposed to maintain a balance between local traditions and Najaf’s transnational significance. The study demonstrates that understanding the context of Najaf necessitates transcending the physical layer to reach the "meaning of place." The output of this research, moving beyond a mere literary review, offers a strategic framework for contemporary architects and designers to preserve and reproduce Najaf's civilizational authenticity in future development schemes.

کلیدواژه‌ها English

Iranian-Islamic Architecture
Holy Shrines (Atabat al-Aliyat)
Najaf
Civilizational Identity
Contextualism
Shi'ism
آل­مَحبوبه، جَعفر­بن­باقر (1986). ماضی النَجَف و حاضِرُها، بیروت، دار الأضواء، ج 1.
البَکری، أبو­عُبید (1403). مُعجَم ما استعجم مِن اسماءِ البِلاد والمواضِع، ج ۱.
اَنصاری، هادی (1403). تاریخ نَجَف از آغاز تاکنون، موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ج 2 و 1.
جوادی­ارجمند، محمدجعفر؛ طلوعی، هادی (1393). «تأثیر تهاجم نظامی آمریکا به عراق بر قدرت هوشمند ایران در این کشور»، فصلنامه سیاست، ش 44، صص 792-777.
حَکیم، حَسَن­عیسی (1427). المفصل فی تاریخ النَجَف الأشرَف، قم، مکتبة الذاکرة.
حلّی، عَبدالکریم­بن­احمد (۱۳۶۸). فَرْحَةُ الغَریّ فی تَعْیینِ قَبْر أمیرِالمُؤمنین عَلیّ بْن أبی‌طالب فِی النَجَف، نَجَف، چاپ سنگی، بازیابی شده از پایگاه کتابخانه دیجیتال نور.
خلیلی، جعفر (1987). موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ج 6 و 1.
سشنین­الجنابی، عبدالسَتّار (1396). «محدوده شهری نَجَف اشرف و طرز معماری آن»، فصلنامه فرهنگ زیارت، س 8، ش 33، صص 109-129.
شیرازی، مهران، اخباری، محمد، ولی­شریعت­پناهی, مجید (1399)، «بررسی روند مشارکت شیعیان عراق در ساختار قدرت سیاسی این کشور از 2003 تاکنون و تأثیر آن بر نفوذ منطقه‌ای ایران»، فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه‌ای)، ش 10، صص 570-533. DOI: 20.1001.1.22286462.1399.11.1.32.6
عقیلی، سید احمد (1404). «تغییر و تحول تاریخی بافت شهری نَجَف و حرم امام علی (ع) (از پیدایش تا دوره معاصر)، فصلنامه علم و تمدن در اسلام, س 7، ش 7، صص 90-71.
غروی، محمد (1998). مع علماء النَجَف الأشرف، بیروت، دار الثقلین، ج 1.
فراتی، محمدرضا؛ زرگر، افشین؛ صدیق، میرابراهیم؛ طایفه، سجاد (1400). «دموکراسی‌سازی و چالش‌های دولت ـ ملت‌سازی در عراق بعد از سال 2003»، فصلنامه آفاق امنیت، ش 52، صص 158-133.
مهدی­پور، محمود (1390). سیری در کتاب «ماضی النَجَف و حاضِرُها»، فصلنامه فرهنگ زیارت، ش 2، صص 159-152.
 پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
 وب‌سایت ویکی شیعه «نَجَف».
 وب‌سایت خبرگزاری خبرآنلاین.
Al-Fartusi, S. M. (2010). Marqad wa darih amir al-mu'minin. Najaf.
Algar, Hamid. (1969). Religion and State in Iran, 1785–1906: The Role of the Ulama in the Qajar Period. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Encyclopædia Britannica. (2013, August 17). Modernization. Britannica.com. https://www.britannica.com/topic/modernization.
Fiey, J. M. (1970). Jalons pour une histoire de l’Église en Iraq. Volume 3. Paris.
Le Strange, G. (2011). Baghdad during the Abbasid Caliphate. New York: Cosimo Classics.
Nakkash, Y. (1994). The Shi’is of Iraq. Princeton, N.J: Princeton University Press.
Tabbaa, Y &. Mervin, S (2014). Najaf, the gate of wisdom: history, heritage and significance of the holy city of the Shi'a. Paris: UNESCO Publishing.
Trimingham, J. S. (1979). Christianity among the Arabs in pre-Islamic times. London: Longman.
دوره 8، شماره 29
پاییز 1405
صفحه 129-168

  • تاریخ دریافت 27 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1404