نوع مقاله : مقاله پژوهشی
عنوان مقاله English
نویسندگان English
منسوجات طرازدار عصر فاطمیان (۹۰۹–۱۱۷۱ میلادی) از مهمترین و ارزشمندترین انواع منسوجات کتیبهدار در تاریخ هنر و تمدن اسلامی به شمار میروند که علاوه بر جنبههای زیباییشناختی، حامل کارکردهای گوناگون سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بودهاند. در طول حکومت فاطمیان شیعهمذهب در مصر، این منسوجات در بسترهای مختلفی از جمله خلافت، البسه درباریان، مراسم رسمی و حتی بافتهای عمومی جامعه کاربرد داشته و نمونههای متعددی از آنها در موزهها و مجموعههای بینالمللی باقی مانده است. با توجه به ویژگیهای برجسته و نمادگونه طرازهای این دوره که عملاً نقشی رسانهای در انتقال پیامهای قدرت، مشروعیت و باورهای دینی ایفا میکردند، این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که نمادشناسی در کتیبهها و کارکرد آنها در ابعاد فرهنگی و اجتماعی چگونه میباشد؟ هدف از این پژوهش، نمادشناسی در کتیبههای فاخر فاطمیان است. یافتههای پژوهش گویای آن است که استفاده از کتیبههای دارای طراز و نماد با مضامین اسلامی و دینی، بهرهگیری از خط کوفی، و توازن در اجرای نقوش اسلیمی، حتی مفاهیمی چون آرزوی سعادت و بخشش را از طریق بهکارگیری تکنیکهای متفاوت بافت و شیوههای اجرایی متفاوت نگارش بر روی منسوجات عصر فاطمیان منتقل کرده است. افزون بر این، بر اساس رویکرد شکلدهی نمادها مشخص شد که منسوجات طرازدار مورد مطالعه، با اهداف فرهنگی و اجتماعی، در خدمت اندیشههای خلفا و هنرمندان فاطمی قرار گرفت. در نتیجه کتیبههای فاطمی به مثابه ابزاری مفید در خدمت تبیین اندیشه و تقویت مشروعیت خلفای شیعه فاطمی قرار داشتند.
کلیدواژهها English