نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

نشریه علمی علم و تمدن در اسلام

تحلیلی تاریخی پیرامون مراکزِ علمی- آموزشیِ یزد همزمان با حاکمیتِ آل مظفر

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2 کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.
10.22034/icrs.2025.530657.1351
چکیده
حکومت محلّی آل مظفّر، در اوایل قرن هشتم قمری در میبد و یزد تأسیس گردید. با تأملی در تاریخ این حکومت محلّی می‌توان دریافت که دولتمردان و بزرگان این حکومتِ محلّی علاوه بر نقش تأثیر گذار سیاسی خود و فتوحات نواحی دیگری از جمله کرمان، فارس و اصفهان؛ در امور علمی و فرهنگی نیز حضوری مؤثر داشته­اند. در همین راستا پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن بیان چگونگی شکل­گیری حکومت آل مظفّر و تاریخ سیاسی آنان، نقش و جایگاه حاکمان و دولتمردان این حکومت در ارتقاء سطح علمی- آموزشی یزد و میزان حضور علما و اندیشمندان در این ایالت را مورد واکاوی قرار دهد. پرسشِ اصلی پژوهش عبارت است از اینکه حکومتگران مظفری و بزرگانِ قلمرو آنها چه رویکردی نسبت به ساخت اماکن علمی-آموزشی در یزد و حمایت از عالمان و دانشمندانِ این ایالت داشتند؟ این مقاله به روش تاریخی و با رویکرد توصیفی- تحلیلی نگارش شده است. از جمله نتایج این نوشتار می­توان به نقش چشمگیر خاندان رکنیه و سیّد رکن­الدّین در ابتدای حکومت آل مظفّر و شاه یحیی مظفّری از آخرین حاکمان مظفّری در ساخت اماکن علمی ـ آموزشی و فراهم کردن مقدماتی جهت ورود و تدریس علما در این اماکن اشاره کرد. البته بیان این نکته نیز ضروری است که مظفریان این فعالیت­های فرهنگی را در ادامه اقداماتِ اتابکان یزد به انجام رسانیدند و می­توان نتیجه گرفت که اقداماتِ حاکمان و دولتمردانِ مظفری تا حدی متأثر از اتابکان بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Historical Analysis of the Scientific and Educational Centers of Yazd with the Muzaffarid Dynasty

نویسندگان English

Jamshid Roosta 1
Raihaneh Mirzaei 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Social Sciences, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman.
2 M.A in Iranian History Islamic, Department of History, Faculty of Literature and Social Sciences, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman.
چکیده English

Muzaffarid Dynasty was established in Meybod and Yazd in the early 8th century AH. By reflecting on the history of this local government, it can be seen that the statesmen and elders of this local government, in addition to their influential political role and the conquests of other regions such as Kerman, Fars, and Isfahan, also had an effective presence in scientific and cultural affairs. In this regard, the present study, using a historical method with a descriptive-analytical approach, aims to explain how the Al-Muzaffar dynasty was formed and their political history, and to analyze the role and position of the rulers and statesmen of this government in improving the scientific and educational level of Yazd and the level of presence of scholars and thinkers in this province. What was the approach of the Mozaffari rulers and the elders of their realm towards building scientific and educational institutions in Yazd and supporting the scholars and scientists of this province? This article is written in a historical manner with a descriptive-analytical approach. Among the results of this paper, we can mention the significant role of the Rukniyeh family and Sayyid Rukn al-Din at the beginning of the Al-Muzaffar dynasty and Shah Yahya Muzaffari, one of the last Muzaffari rulers, in building scientific and educational places and providing the prerequisites for the entry and teaching of scholars in these places. Of course, it is also necessary to state that the Mozaffari people carried out these cultural activities in continuation of the actions of the Atabakans of Yazd, and it can be concluded that the actions of the Mozaffari rulers and statesmen were to some extent influenced by the Atabakans.

کلیدواژه‌ها English

Al-Muzaffar
Yazd
Meybod
schools
religious sciences
non-religious sciences
آیتی، عبدالحسین (1317). تاریخ یزد، یزد: گلبهار.
افشار. ایرج (1374). یادگارهای یزد: معرفی ابنیه تاریخی و آثار باستانی یزد، جلد اول، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 2.
اقبال آشتیانی، عباس (1384). تاریخ مغول، تهران: امیرکبیر.
دانش­پژوه، محمدتقی؛ افشار، ایرج (بی­تا). جامع الخیرات وقف نامه سید رکن الدین حسینی یزدی قرون هفتم و هشتم هجری، تهران: فرهنگ ایران زمین.
جعفری، جعفر بن محمد بن حسن (1389). تاریخ یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: علمی و فرهنگی، چ 4.
حسینی فسائی، میرزا حسن (1367). فارسنامه ناصری، تصحیح منصور رستگارفسائی، تهران: امیرکبیر.
خادم زاده، محمد حسن (1388). محلات تاریخی شهر یزد، تهران: سبحان نور.
خادم زاده، محمد حسن (1384) مساجد تاریخی شهر یزد، یزد: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری یزد.
خادم زاده، محمد حسن (1387). معماری دورۀ آل مظفر یزد (ایلخانی و تیموری) با نگاهی به بناهای عصر اتابکان، تهران: سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان یزد.
خوافی، مجد (1386). روضۀ خلد، به کوشش حسین خدیو جم، تهران: کتابفروشی زوار شاه آباد.
خواندمیر، غیاث­الدین بن همام­الدین حسینی (1380). حبیب­السیر، به تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: خیام.
رحیمدل میبدی، طیبه؛ بادکوبه هزاوه، احمد؛ ابوئی مهریزی، محمّدرضا (1401). «جریان‌ها و گرایش‌های فکری یزد در عهد آل‌مظفر (718-795 ق)»، فصلنامه علم و تمدن در اسلام، س 4، ش 24، صص 31-10. DOR: 20.1001.1.26764830.1401.4.14.3.0
زارع، رضا (1384). زندگی نامه قاضی سید رکن الدین محمد، یزد: علم نوین.
سلیم، محمدنبی؛ چراغچی، قاسم (1391). «از راهداری تا امیری در برآمدن پادشاهی آل مظفر»، فصلنامه تاریخ، س 7، ش 24، صص 132-116.
سید حسینی، محمدرضا (1381). یزد در یک نگاه-راهنمای جهانگردی استان یزد، یزد: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان یزد.
صفا، ذبیح الله (1379). تاریخ ادبیات ایران، تصحیح محمد ترابی، ج 2، تهران: فردوس.
عبدالرزاق سمرقندی، عبدالرزاق بن اسحاق (1372). مطلع سعدین و مجمع بحرین، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ج 1، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
فقیه محمدی جلالی بحرالعلوم، محمد مهدی (1389). هزار مزار– پژوهشی در معماری و شرح حال شخصیت‌های مدفون در بناهای ثبت شده ایران، استان یزد، قم: انتشارات وثوق.
قمی، حسن بن محمد بن حسن (1385). تاریخ قم‏، ترجمه حسن بن على بن عبد الملک قمى‏، مصحح محمد رضا انصارى قمى‏، قم: کتابخانه بزرگ آیت الله مرعشى نجفى.
کاتب یزدی، احمد بن حسین بن علی (1357). تاریخ جدید یزد، زیر نظر ایرج افشار، تهران: امیرکبیر، چ 2.
کتبی، محمود (1364). تاریخ آل مظفر، به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: کتابفروشی ابن سینا.
کتبی، محمود (1364). تاریخ آل مظفر، به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: امیرکبیر.
مدرسی، سید کاظم. کاظمینی، میرزا محمد (1382) دانشنامۀ مشاهیر و مفاخر یزد (مفاخر یزد- ویژه عالمان)، یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانه الرسول (س).
مستوفی بافقی. محمد مفید بن محمود (1342). جامع مفیدی، به کوشش ایرج افشار، ج 1، تهران: اساطیر.
مستوفی قزوینی، حمدالله (1339). تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
مسرت، حسین (1392). ویژه نامه اولین جشنواره تجلیل از خیرین کتابخانه ساز، یزد: زیر نظر هیئت مدیره انجمن خیرین کتابخانه ساز استان یزد.
مسرت، حسین؛ رضایی‌چراتی، بهرام (1392). سیمای یزد، یزد: اندیشمندان یزد.
معلم یزدی، معین­الدین بن جلال­الدین محمد (1326). مواهب الهی در تاریخ آل مظفر، تصحیح سعید نفیسی، ج 1، تهران: اقبال.
میرحسینی، محمد حسین (1371). یزد از ظهور تا سقوط آل مظفر، پایان نامه کارشناسی ارشد تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران.
میرخواند، محمدبن خواندشاه بن محمود (1399). روضه الصفا، تهران: خیام.
ویلبر، دونالد (1346). معماری اسلامی ایران در دورۀ ایلخانان، ترجمه عبدالله فریار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
همایونفرخ، رکن الدین (1344)، تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی، تهران: اتحاد.
دوره 7، شماره 28
تابستان 1405
صفحه 141-172

  • تاریخ دریافت 27 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 30 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 05 آبان 1404